Uwolnienie św. Piotra z więzienia

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
Kraków
Gmina
Kraków
Miejscowość
Kraków
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Parafia
Św. Anny
Kościół
Św. Anny
Tagi
barok malarstwo baroku
Miejsce przechowywania
ołtarz boczny św. Piotra
Identyfikator
DZIELO/14885
Kategoria
obraz
Ilość
1
Czas powstania
1699 rok
Miejsce (państwo, miasto, region geograficzny)
Kraków
Technika i materiał
olej na płótnie
Wymiary podstawowe
szerokość – 205 cm
wysokość – 280 cm
Wymiary szczegółowe
Wysokość bez ramy – 257 cm
Szerokość bez ramy – 181 cm
Autor noty katalogowej
Józef Skrabski
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Na tych samych warunkach 4.0

Dzieje zabytku

Obraz został namalowany w 1699 roku. Wynagrodzenie, w wysokości 60 talarów, malarz otrzymał 10 listopada tego roku.

Opis

Obraz w kształcie stojącego prostokąta, w profilowanej, drewnianej ramie. Ukazuje siedzącego na głazie św. Piotra z aniołem chwytającym go za rękę i śpiącego na ziemi strażnika. Święty ukazany jest w trzech czwartych, zwrócony w prawo, z szeroko rozłożonymi i uniesionymi rękami, zgiętymi w łokciach. Jego twarz o starczych rysach jest okolona siwą, kręconą brodą, z odsłoniętą w części czaszką; oczy szeroko otwarte, brązowe, nos krótki, ucho odsłonięte. Ubrany jest w granatową suknię do kolan i brązowy płaszcz przerzucony na prawe ramię, prawą nogę i lewe udo. Za nim widoczny przykuty do skały, rozerwany łańcuch a przed nim leżą rozerwane kajdany. Stojący obok niego anioł ukazany w kontrapoście, z prawą ręką zgiętą w łokciu, lewą trzymającą rękę św. Piotra, z głową zwróconą ku świętemu. Jego twarz jest owalna, policzki pełne, zaczerwienione, nos szeroki, oczy i usta szeroko otwarte, kręcone włosy jasnobrązowe, krótkie. Anioł jest ubrany w błękitną suknię, odsłaniającą lewy tors, przepasaną różową szarfą. Na plecach ma skrzydła, a wokół głowy rozświetlony nimb. Za nim wyłaniają się główki aniołków i uskrzydlone putta. Przed św. Piotrem śpiący z głową wspartą na hełmie strażnik, ukazany w silnym skrócie perspektywicznym, z halabardą w dłoni i mieczem przy boku, ubrany w czerwoną kamizelkę z krótkimi rękawami, spod których widoczne mankiety białej koszuli. Twarz oddana szkicowo, ukazana od góry, z lekko uśmiechniętymi ustami i brązowymi, kręconymi, włosami.

Zarys problematyki artystycznej

Obraz jest wpisany w ikonografię kaplicy poświęconej następcy Chrystusa. W pendentywach kaplicy umieszczono płaskorzeźbione sceny Przekazania kluczy św. Piotrowi i św. Piotra uzdrawiającego paralityka oraz malowane wizerunki aniołów trzymających atrybuty świętego – sieć i rybę, laskę pasterską, koguta, krzyż, palmę męczeństwa i aureolę. Znalazły się tam również symbole Kościoła powszechnego – model świątyni, księga, krzyż patriarszy, infuła, baranek, klucze i stuła.
Malarz przedstawił jeden z epizodów z życia apostoła, kiedy Piotr z rozkazu Heroda został osadzony w więzieniu: „Strzeżono więc Piotra w więzieniu, a Kościół modlił się za niego nieustannie do Boga. W nocy, po której Herod miał go wydać, Piotr skuty podwójnym łańcuchem, spał między dwoma żołnierzami, a strażnicy przed bramą strzegli więzienia. Wtem zjawił się anioł Pański i światłość zajaśniała w celi. Trąceniem w bok obudził Piotra i powiedział «Wstań szybko!». Równocześnie z rąk [Piotra] opadły kajdany. «Przepasz się i ubierz sandały!» – powiedział mu anioł. A gdy to zrobił, rzekł do niego: «Narzuć płaszcz i choć ze mną!»”. Moment ten ukazano na obrazie.
Temat uwolnienia św. Piotra z więzienia nie należał do często wyobrażanych w sztuce scen. Jednym z najsłynniejszych tego typu dzieł jest fresk Rafaela Santi w Stanza di Elidoro – jednej z sali pałacu papieskiego pokrytej dekoracją malarską w latach 1511-1514 z inicjatywy papieża Juliusza II. Inne znane tego typu przedstawienia tworzyli Domenichino (obraz w kościele San Pietro in Vincoli) i Sebastiano Ricchi (kościół San Pietro w Belneario).
Obraz jest jednym z ciekawszych dzieł malarza wywodzącego się ze szkoły bolońskiej. W swojej manierze swobodnie modelowanych szat wijących się jakby na wietrze artysta nawiązuje do swojego nauczyciela Carla Ciganiego, reprezentanta klasycyzującej szkoły bolońskiej. Widoczne są u niego również inspiracje rzeźbiarskimi dziełami Berniniego. W figurze anioła z charakterystycznie odsłoniętą nogą i szatą wijącą się między kolanami można dostrzec nawiązanie do Berninowskich figur aniołów z mostu Anioła w Rzymie. Cechy te mogły zwrócić uwagę Baltazara Fontany, zafascynowanego twórczością Berniniego, który mógł polecić nieznanego wcześniej malarza do pracy w kościele św. Anny. Natomiast jasna kolorystyka, szkicowy modelunek, silny światłocień i bogata kolorystyka świadczą o umiejętnościach malarza wyspecjalizowanego w malarstwie ściennym, gdzie tego rodzaju efekty były szczególnie pożądane w dobie dojrzałego baroku.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry, odpryski warstwy malarskiej na obrzeżach płótna.

Streszczenie

Obraz „Uwolnienie św. Piotra z więzienia” powstał w 1699 roku. Jego autorem był Innocente Monti, włoski malarz współpracujący z warsztatem Baltazara Fontany.

Bibliografia

"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 4: Miasto Kraków, cz. 2: Kościoły i klasztory śródmieścia, z. 1", Warszawa 1971
Kurzej Michał, "Budowa i dekoracja kościoła św. Anny w świetle źródeł archiwalnych" , [w:] "Studia z dziejów kościoła św. Anny w Krakowie" , red.Kliś Zdzisław, Węcławowicz Tomasz , Kraków 2009 , s. 139-178

Inne dzieła tego autora

Osoby związane z dziełem

Jak cytować?

Józef Skrabski, "Uwolnienie św. Piotra z więzienia", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2022, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/uwolnienie-sw-piotra-z-wiezienia

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności