Św. Rafał Archanioł

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
nowotarski
Gmina
Łapsze Niżne
Miejscowość
Łapsze Niżne
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Niedzica
Parafia
Św. Kwiryna
Tagi
Archanioł Rafał malarstwo XVIII wieku
Miejsce przechowywania
górna kondygnacja ołtarza przytęczowego północnego
Identyfikator
DZIELO/03429
Kategoria
obraz
Ilość
1
Czas powstania
druga dekada XVIII wieku
Fundator
Baltazar Görgey, Łukasz Kuźnicki, Judyta Joanelli
Technika i materiał
olej na płótnie
Autor noty katalogowej
Maria Działo
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Na tych samych warunkach 4.0

Dzieje zabytku

Obraz został namalowany prawdopodobnie w czasie powstania całej nastawy ołtarzowej, która została wykonana w drugiej dekadzie XVIII wieku. Jej budowę zlecono po najazdach zbrojnych powstańców węgierskich Franciszka II Rakoczego, którzy w latach 1703-1711 sprofanowali i zdewastowali ołtarze w kościele w Łapszach Niżnych. Po tym wydarzeniu szlachcic węgierski i współwłaściciel Łapsz Wyżnych – Baltazar Görgey ufundował nowy zespół wyposażenia kościelnego. Świadectwem tych fundacji jest napis oraz herb Görgey’a umieszczony na bramkach ołtarza głównego. Z kolei w innych źródłach historycznych – m.in. wizytacjach zakonnych miechowitów umieszczono sprzeczną z powyższą informację, że ołtarze ufundował ówczesny pleban, miechowita Łukasz Kuźnicki w 1718 roku, a koszty ich złocenia, srebrzenia i malowania poniosła w 1720 roku właścicielka części wsi – Judyta Joanelli. Te wykluczające się przekazy wymagają zapewne dalszej kwerendy archiwalnej i ustalenia ostatecznej fundacji. Tymczasem należy przychylić się do sugestii Tadeusza Trajdosa, iż Baltazar Görgey ufundował część sumy na budowę ołtarzy i stąd jego upamiętnienie umieszczone na ołtarzu głównym.

Opis

Obraz w kształcie wydłużonego, stojącego ośmioboku z przedstawieniem św. Rafała Archanioła z młodym Tobiaszem. Archanioł ukazany jest frontalnie, do wysokości kolan o esowato wygiętej sylwetce w lewą stronę, prawą rękę z wyprostowanym palcem wskazującym unosi do góry, a w lewej opuszczonej nisko trzyma krucyfiks. Archanioł ma owalną twarz o idealizujących rysach twarzy z pełnymi ustami, prostym nosem i dużymi oczami, okoloną kędzierzawymi i jasnobrązowymi włosami. Ubrany jest w brązową tunikę, przewiązaną czerwoną tasiemką w talii oraz jasnobrązowy płaszcz, zarzucony przez lewe ramię i biegnący z tyłu przez plecy z dwoma końcami rozwianymi w dolnej i górnej części obrazu, ponadto na dekolcie ma założoną górną część napierśnika w kolorze niebieskim, a u pleców rozłożone duże ciemnoszare skrzydła. W prawym dolnym narożu obrazu ukazany jest w półpostaci Tobiasz, zwrócony trzy czwarte w prawo z prawą ręką odwiedzioną w bok i z wyprostowanym palcem wskazującym, w lewej dłoni trzyma przy boku zawieszoną szabelkę. Twarz pełna z dużymi oczami, pełnymi ustami i szerokim na końcu nosem, włosy krótkie i kędzierzawe.Ubrany jest w białą, krótką koszulę oraz niebieski kontusz z krótkimi rękawami, przewiązany czerwonym pasem. Karnacja obu postaci jest bardzo jasna. Tło obrazu ciemne, miejscami widoczne elementy ciemnozielonej roślinności. Rama drewniana, profilowana i zdobiona liśćmi wawrzynu.

Zarys problematyki artystycznej

Obraz został namalowany w drugiej dekadzie XVIII wieku w nieznanym warsztacie malarskim. Przedstawia Archanioła Rafała z młodym Tobiaszem. Etymologia imienia Rafał oznacza, tego który uzdrawia. Archanioł pokonał demona Asmodeusza i związał Azazela, wodza demonów i wrzucił go do otchłani. W tradycji chrześcijańskiej jest prawzorem anioła stróża, ze względu na jego misję opieki nad Tobiaszem w czasie jego podróży z Niniwy do Medii. W ikonografii przedstawiany jest jako młodzieniec ze skrzydłami, często jest ubrany w antyczny strój, zbroję lub strój liturgiczny. Rafał przeważnie pojawia się w scenach związanych z Tobiaszem i towarzyszącym im psem. Jego atrybutami są elementy związane z historią Tobiasza: ryba (która chciała odgryźć nogę Tobiaszowi), jej żółć (przywróciła wzrok ojcu Tobiasza), serce i wątroba tej ryby (dzięki którym Tobiasz za radą archanioła wyrzucił demona Asmodeusza od Sary) oraz laska wędrowca.

Streszczenie

Obraz został namalowany prawdopodobnie w czasie powstania całej nastawy ołtarzowej, która została wykonana w drugiej dekadzie XVIII wieku. Jej budowę zlecono po najazdach zbrojnych powstańców węgierskich Franciszka II Rakoczego, którzy w latach 1703-1711 sprofanowali i zdewastowali ołtarze w kościele w Łapszach Niżnych. Na płótnie ukazano archanioła Gabriela i młodego Tobiasza.

Bibliografia

"Encyklopedia katolicka, t. 16", Lublin 2012
"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
Chrzanowski Tadeusz, Kornecki Marian , "Sztuka Ziemi Krakowskiej", Kraków 1982
Szablowski Jerzy, "Zabytki sztuki w Polsce. Inwentarz topograficzny, t. 3: Powiat żywiecki", Warszawa 1948
Janicka-Krzywda Urszula, "Zabytkowe kościoły Orawy, Spisza, Podhala, Gorców i Pienin", Kraków 1987
Skorupa Andrzej, "Zabytkowe kościoły polskiego Spisza", Kraków 2001

Osoby związane z dziełem

Jak cytować?

Maria Działo, "Św. Rafał Archanioł", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2022, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/sw-rafal-archaniol-1

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności