Św. Jakub Starszy

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
nowotarski
Gmina
Nowy Targ
Miejscowość
Nowy Targ
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Nowy Targ
Parafia
Św. Katarzyny Aleksandryjskiej
Tagi
malarstwo XVIII wieku św. Jakub Większy
Miejsce przechowywania
ołtarz glówny, zwieńczenie
Identyfikator
DZIELO/22883
Kategoria
obraz
Ilość
1
Czas powstania
pierwsza ćwierć XVIII wieku
Technika i materiał
olej na płótnie
Autor noty katalogowej
Maria Działo
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska

Dzieje zabytku

Obraz powstał zapewne wraz z całą nastawą ołtarzową, którą odnotowano w aktach wizytacji biskupiej z 1727 roku, jako „nową”, następnie wzmiankowano w aktach wizytacji z 1765 roku. Ołtarz został jednak silnie przekształcony w XIX wieku, m.in. zmieniono kolumny, które pierwotnie podtrzymywane były przez figury aniołów. Podczas tej renowacji ksiądz Michał Wawrzynowski, ówczesny proboszcz parafii, postanowił również wykonać konserwację obrazu św. Katarzyny z pola głównego. Zadanie to zlecił Władysławowi Rossowskiemu w 1892 roku. Malarz uznał jednak, że naprawa starego płótna jest „niemożebna” i zdecydował się wykonać kopię dzieła barokowego mistrza. Oryginał przekazano do schroniska Lubomirskich w Krakowie. Być może w tym czasie wykonano również konserwację obrazu św. Jakuba. Obecnie obraz św. Katarzyny Władysława Rossowskiego stanowi zasłonę dla grupy Ukrzyżowania, złożonej ze złoconych, barokowych figur Jezusa na krzyżu, Marii i św. Jana Ewangelisty. Drugą zasłoną ołtarza jest obraz Najświętszego Serca Pana Jezusa w widzeniu św. Małgorzaty Marii Alacoque. Trzecią, najnowszą – obraz papieża Jana Pawła II, pędzla Igora Twardochleba (Twierdokchliba), ukraińskiego malarza z Niedzicy.

Opis

Obraz w kształcie koła z przedstawieniem św. Jakuba Większego przed Matką Boską z Pilar. W centrum kompozycji, nieco z lewej strony ukazany św. Jakub w postawie klęczącej, zwrócony trzy czwarte w lewo, z lewą ręką złożoną na piersi, prawą odsuniętą w bok i głową uniesioną i skierowaną w lewo. Twarz podłużna ze wzrokiem skierowanym na Matkę Boską, okolona krótką brodą i długimi włosami, spiętymi z tyłu. Ubrany jest w jasnoszarą suknię, przewiązaną brązowym paskiem oraz jasnobrązowy płaszcz ozdobiony na piersiach dwiema muszlami. U jego pleców wisi kapelusz pielgrzymi, a u stóp leży laska z bukłakiem. Nad głową ma złoty, okrągły nimb. Po prawej stronie kompozycji pomiędzy filarem i kolumną ustawionymi na wysokich cokołach znajduje się dodatkowy cokół, na którym stoi Matka Boska z Pilar. Maria ukazana jest w kontrapoście z lewą nogą ugiętą w kolanie, z prawą ręką złożoną na piersi, a lewą odsuniętą w bok. Twarz o delikatnych rysach z małymi ustami i dużymi oczami. Ubrana jest w jasnoróżową suknię z długimi rękawami, welonem oraz niebieski płaszcz z zieloną podszewką założony na plecy i przerzucony przez prawe przedramię. Na stopach ma założone sandały, a wokół głowy widnieje duży promienisty nimb. Nad św. Jakubem na chmurze szarych obłoków siedzi wsparta o kanelowaną kolumnę grupa aniołów grających na instrumentach i czytających księgi, ukazanych w uniesieniu. Anioł z przodu wyróżnia się bogatym strojem: niebieską suknią i czerwonym płaszczem spiętym na prawym ramieniu. W tle krajobraz górski i pochmurne niebo. Kolorystyka obrazu stonowana o barwach ciepłych. Obraz wprawiony w zwieńczenie ołtarza, bez ramy.

Zarys problematyki artystycznej

Obraz św. Jakuba umieszczony w ołtarzu głównym pochodzi z pierwszej ćwierci XVIII wieku. Niestety nie jest znany autor dzieła. Święty Jakub został ukazany z tradycyjnie mu przypisywanymi atrybutami: kijem z bukłakiem i muszlami na płaszczu pielgrzymim. Święty zwany też Większy lub Starszym, był synem rybaka Zebedusza i Salome z Betsaidy. Był starszym bratem św. Jana Ewangelisty. Żywe usposobienie braci sprawiło, że nazywano ich „synami Gromu”. Należał do grona najbliższych apostołów Chrystusa. Był świadkiem wskrzeszenia córki Jaira, przemienienia Pańskiego oraz modlitwy w Ogrójcu. Po wniebowstąpieniu Chrystusa głosił Ewangelię w Judei i Samarii, później natomiast udał się do Hiszpanii. Według starej tradycji jego relikwie spoczywają w Santiago de Compostela. Nowotarski wizerunek nawiązuje do legendy, według której świętemu miała ukazać się Matka Boska na kolumnie w Saragosssie (Madonna del Pilar), zachęcając go do kontynuowania misji apostolskiej na tym terenie. Poleciła również św. Jakubowi, żeby wzniesiono w tym miejscu świątynię. Obecnie jest to największe w Hiszpanii sanktuarium, tzw. bazylika Nuestra Señora del Pilar.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry, spłowiały werniks, drobne ubytki warstwy malarskiej.

Streszczenie

Obraz św. Jakuba umieszczony w ołtarzu głównym pochodzi z pierwszej ćwierci XVIII wieku. Niestety nie jest znany autor dzieła. Święty Jakub został ukazany z tradycyjnie mu przypisywanymi atrybutami: kijem z bukłakiem i muszlami na płaszczu pielgrzymim. Nowotarski wizerunek nawiązuje do legendy, według której świętemu miała ukazać się Matka Boska na kolumnie w Saragosssie (Madonna del Pilar), zachęcając go do kontynuowania misji apostolskiej na tym terenie. Obecnie jest to największe w Hiszpanii sanktuarium, tzw. bazylika Nuestra Señora del Pilar.

Bibliografia

Łukaszczyk Mieczysław , "650 lat parafii św. Katarzyny w Nowym Targu", Kalwaria Zebrzydowska 1997
Szydłowski Tadeusz, "Zabytki sztuki w Polsce. Inwentarz topograficzny, cz. 3: Województwo krakowskie, t. 1, z. 1: Powiat nowotarski", Warszawa 1938
Skorupa Andrzej, Monita Rafał, "Nowy Targ. Kościół św. Katarzyny", Kraków 2012
Łepkowski Józef, Jerzmanowski Józef, "Ułamek z podróży archeologicznej po Galicyi odbytej w r. 1849. Okolica podkarpacka: obwód sądecki", Warszawa 1850
Skorupa Andrzej, "Zabytkowe kościoły Niżnego Podhala", Kraków 2004
"Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska", Warszawa 2016
"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
Janicka-Krzywda Urszula , "Patron – atrybut – symbol", Poznań 1993
Voragine Jacob de, "Złota legenda", Warszawa 1983

Jak cytować?

Maria Działo, "Św. Jakub Starszy", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2022, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/sw-jakub-starszy-7

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności