Św. Anna Samotrzeć

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
suski
Gmina
Stryszawa
Miejscowość
Krzeszów
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Sucha Beskidzka
Parafia
Matki Boskiej Nieustającej Pomocy
Tagi
malarstwo XVII wieku św. Anna Samotrzeć
Miejsce przechowywania
aneks przy prezbiterium
Identyfikator
DZIELO/03072
Kategoria
obraz
Ilość
1
Czas powstania
druga połowa XVII wieku
Technika i materiał
olej na płótnie
Wymiary podstawowe
szerokość – 92 cm
wysokość – 118 cm
Autor noty katalogowej
Maria Działo
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska

Dzieje zabytku

Pierwotnie obraz znajdował się w ołtarzu brackim św. Anny w poprzednim kościele w Krzeszowie. Był wzmiankowany w aktach wizytacji biskupich w 1729 roku. Sprawę fundacji srebrnej sukienki na obraz opisano szczegółowo w księdze brackiej pod datą 1754: „Aże między niektórÿmi z Braći ÿ Siostr, zaszła dÿssensÿa, względem Sukienki srebrneÿ na obraz naÿświętsżeÿ Familii Pana Jezusoweÿ w ołtarzu Brackim, na którą Sżcżodrobliwi Dobrodzieie, znaczną złożÿli Summę. Więc dla uspokoienia abÿ wszÿstkim widomo bÿło prżecżÿtano regestr wsżystkich łaskawÿch Dobrodzieiów, oraz ÿ kontrakt, z iedneÿ stronÿ między Iścią Panem Itabowskim na on cżas Gubernatorem Suskim ÿ z Panami Starszemi Brackiemi, a zdrugieÿ stronÿ między Sławetnÿm Panem Piotrowskim Złotnikiem ÿ Obÿwatelem krakowskim ustawionÿ. Ta Sukienka ma już bÿdz gotowa, ale dla defektu wÿpłacenia Summÿ kontraktoweÿ, nie wÿkupiona. Sżacunek teÿ Sukienki z Sżrebrem ÿ robotą wÿnosi Złotÿch tÿsiąc sto cżterdzieści (...)”. Obraz odnowiono w 1951 roku.

Opis

Obraz w kształcie stojącego prostokąta w profilowanej, złoconej ramie, dekorowanej ornamentem rocaille'owym. W centrum kompozycji ukazane zostały w pozycji siedzącej: po prawej św. Anna na zielonym tronie, a po lewej Matka Boska na tronie czerwonym, obie zwrócone ku sobie oraz mały Jezus stojący na kolanach matki. Z tyłu, po bokach obrazu, ukazani w postawie stojącej: po lewej św. Józef, a po prawej św. Joachim. Święta Anna delikatnie pochylona w stronę Dzieciątka, lewą ręką przytrzymuje leżącą na kolanach misę z owocami, prawą ujmuje Dzieciątko. Twarz szczupła o starczych rysach, podkreślonych cieniami oczach i długim nosie; dłonie masywne. Ubrana w zieloną suknię przepasaną w talii oraz czerwony płaszcz zarzucony na plecy i kolana; na głowie ma biały welon, a nad nią okrągły nimb z gwiazdą w polu. Po lewej stronie Maria również delikatnie pochylona w stronę Dzieciątka, obiema rękami je podtrzymuje. Twarz pełna, o wyraźnych rysach, dużych oczach, długim nosie, drobnych ustach, z zaznaczonym wyraźnie podbródkiem; włosy brązowe, upięte z tyłu głowy, wokół której świetlisty nimb. Ubrana w fioletową suknię oraz przerzucony przez ramiona i spływający na plecy niebieski płaszcz ze złoconą lamówką oraz biały welon założony na ramiona. Dzieciątko ukazane frontalnie, z lewą nóżką delikatnie uniesioną, lewą ręką ujmuje podbródek św. Anny, prawą wręcza Marii różę, głowę zwraca w lewo. Twarz okrągła, o delikatnych rysach, włosy krótkie i kędzierzawe, wokół głowy promienisty nimb. Ubrane jest w białą i krótką sukienkę z czerwoną kokardką u szyi. Święty Józef zwrócony w lewo, pochylony do przodu, z głową uniesioną do góry, w dłoniach trzyma lilię. Twarz podłużna, z długim i wąskim nosem, okolona krótką brodą; włosy krótkie, brązowe, z zakolami. Ubrany jest w czerwone szaty. Święty Joachim zwrócony jest delikatnie w prawo, z lewą ręką podtrzymującą głowę w geście zadumy. Twarz o rysach podobnych do św. Józefa. Ubrany jest w brunatne szaty. W górnej części kompozycji znajduje się gołębica Ducha Świętego z rozpostartymi szeroko skrzydłami. W tle krajobraz z drzewami, górami i pochmurnym niebem. Kolorystyka ciemnobrunatna o intensywnych kolorach szat.

Zarys problematyki artystycznej

Obraz św. Anny Samotrzeć należał do Bractwa Świętej Anny, które założono w poprzednim kościele w Krzeszowie pw. św. Katarzyny w 1653 roku. Jest przykładem sztuki barokowej, a jego ikonografia bezpośrednio nawiązuje do wezwania bractwa. Obraz powstał w drugiej połowie XVII wieku, niestety nie jest znany jego autor. Ikonografia św. Anny Samotrzeć ukazującej św. Annę z Marią i Dzieciątkiem Jezus pojawiła się na przełomie XIII i XIV wieku w sztuce bizantyńskiej, gdzie początkowo trzy osoby święte były umieszczone w suprapozycji, tzn. jedna powyżej drugiej. Ujęcie widoczne na omawianym dziele, na którym Maria i Anna siedzą obok siebie, a Maria trzyma na kolanach Dzieciątko, wykształciło się w późnym średniowieczu, w sztuce powstającej na północ od Alp. Jego genezę można wiązać z powszechnym w tym regionie dążeniem do realizmu przedstawień. Dzieciątko trzymane przez Marię i zwrócone w stronę św. Anny stanowi centrum kompozycji i zarazem postać pozostającą w kontakcie z obiema kobietami – jednej przekazuje różę, a drugą w czułym geście chwyta za podbródek. W tym wypadku przedstawienie zostało ponadto złączone z wizerunkiem gołębicy Ducha Świętego oraz osobami św. Józefa, opiekuna Matki Boskiej i Dzieciątka Jezus oraz św. Joachima, męża św. Anny i ojca Matki Boskiej.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dostateczny, zabrudzenia i spękania warstwy malarskiej.

Streszczenie

Obraz św. Anny Samotrzeć należał do Bractwa Świętej Anny, które założono w poprzednim kościele w Krzeszowie pw. św. Katarzyny w 1653 roku. Jest przykładem sztuki barokowej, a jego ikonografia bezpośrednio nawiązuje do wezwania bractwa. Obraz powstał w drugiej połowie XVII wieku, niestety nie jest znany jego autor.

Bibliografia

"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie, z. 2: Powiat bocheński", Warszawa 1951
Szablowski Jerzy, "Zabytki sztuki w Polsce. Inwentarz topograficzny, t. 3: Powiat żywiecki", Warszawa 1948
Janicka-Krzywda Urszula , "Patron – atrybut – symbol", Poznań 1993
"Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska", Warszawa 2016
"Lexikon der christlichen Ikonographie", Rom-Freiburg-Basel-Wien 1970

ŹRÓDŁA ARCHIWALNE

Jak cytować?

Maria Działo, "Św. Anna Samotrzeć", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/sw-anna-samotrzec-6

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności