Ołtarz boczny

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
myślenicki
Gmina
Raciechowice
Miejscowość
Gruszów
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Parafia
Parafia Rozesłania Świętych Apostołów
Miejsce przechowywania
północno-wschodni narożnik nawy
Identyfikator
DZIELO/13915
Kategoria
ołtarz
Ilość
1
Czas powstania
druga ćwierć XVIII wieku
Technika i materiał
drewno cięte, rzeźbione, polichromowane, marmoryzowane, złocone, srebrzone
Autor noty katalogowej
Paulina Chełmecka
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne 4.0

Dzieje zabytku

Prezentujące zbliżone do siebie formy struktury dwa ołtarze boczne w kościele parafialnym w Gruszowie w „Katalogu zabytków sztuki w Polsce” datowane są na czas około 1700 roku. Podobne datowanie pojawia się w opracowaniu Piotra Natanka – „Informatorze Archidiecezji Krakowskiej” – dotyczącym dziejów parafii i kościołów. W aktach wizytacji z 1749 roku ołtarze wzmiankowane są jako stare, być może były to nastawy wcześniejsze od zachowanych obecnie. Struktura ołtarzy jednak jest typowa dla rozwiązań stosowanych w środowisku krakowskim w drugiej ćwierci XVIII wieku.

Opis

Ołtarz drewniany, ustawiony na jednostopniowej podstawie, jednokondygnacyjny, jednoosiowy ze zwieńczeniem. Ołtarz sarkofagowy z drewnianą mensą i marmurowym portatylem. Antepedium marmoryzowane, z prostokątnym polem z kartuszem i monogramem Marii.

Część środkowa nastawy ujęta parą zdwojonych filarów skierowanych do wewnątrz o kanelowanych trzonach i korynckich kapitelach, podtrzymujących zdwojone imposty i przerwany, wolutowy przyczółek. W polu wnęka w formie stojącego prostokąta z profilowaną ramą, wewnątrz obraz Matki Boskiej Śnieżnej ujęty drugą ramą; nad nim kartusz z napisem „Św(ięta) / MARIO MÓDL SIĘ / ZA NAMI”. W polu zwieńczenia, pomiędzy impostami gołębica Ducha Świętego w otoku z obłoków i glorii promienistej, nad nią trzy uskrzydlone główki anielskie. Ołtarz ujęty wąskimi gablotami na wota. Struktura polichromowana na zielono, z detalami marmoryzowanymi w kolorze jasnobrązowo-beżowym oraz złoconymi filarami, profilami i ornamentyką.

Zarys problematyki artystycznej

Struktura ołtarza bocznego wykazuje pewne wpływy twórczości Franciszka Placidiego (1710/1715-1782). Architekturę retabulum charakteryzują skromność i oszczędność w operowaniu detalami, które ograniczają się do pilastrów ujmujących część środkową nastawy. Typowym dla twórczości Placidiego zabiegiem jest także zastosowanie wybrzuszonego gzymsu czy ciekawej formy zwieńczenia, gdzie promienista gloria wypełnia przestrzeń przerwanego przyczółka. Jest to motyw zaczerpnięty z twórczości Baltazara Fontany (w podobny sposób opracowano zwieńczenie ołtarza w Porębie Wielkiej).
Rokokowa w swym charakterze struktura ołtarza, subtelnie wzbogacona rocaille'ową ornamentyką, poprzez swą lekkość ewoluuje w kierunku form spokojniejszych. Rezygnacja z bogactwa i kombinacji przestrzennych na rzecz prostych i uspokojonych form, właściwa jest końcowym fazom baroku oraz coraz wyraźniejszym wpływom klasycyzmu.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry, lekkie zabrudzenia, przetarcia polichromii i złoceń.

Streszczenie

Para ołtarzy bocznych w kościele parafialnym w Gruszowie powstała najprawdopodobniej w drugiej ćwierci XVIII wieku pod wpływem inspiracji retabulów krakowskich. Charakteryzuje je stosunkowo prosta, pozbawiona nadmiaru dekoracji forma barokowa.

Jak cytować?

Paulina Chełmecka, "Ołtarz boczny", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/oltarz-boczny-178

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności