Chrzcielnica

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
myślenicki
Gmina
Raciechowice
Miejscowość
Gruszów
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Parafia
Parafia Rozesłania Świętych Apostołów
Miejsce przechowywania
kaplica północna
Identyfikator
DZIELO/13927
Kategoria
chrzcielnica
Ilość
1
Czas powstania
XIX wiek
Technika i materiał
drewno cięte, toczone, rzeźbione, polichromowane, złocone
Wymiary podstawowe
wysokość – 132 cm
Wymiary szczegółowe
Wymiar podstawy – średnica 44 cm
Średnica czary – 44 cm
Wymiary szczegółowe
Średnica czary – 44 cm
Autor noty katalogowej
Paulina Chełmecka
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska

Opis

Wolnostojąca chrzcielnica w typie kielichowym osadzona jest na okrągłej, profilowanej, wklęsło-wypukłej stopie. Toczony trzon w dolnej partii zdobi gruszkowy nodus przechodzący w ujęty dwoma pierścieniami (talerzykami) wałek. Czara jest cylindryczna, dołem puklowana, o profilowanym wylewie. Struktura czaszy chrzcielnicy jest profilowana, wklęsło-wypukła i zwieńczona złoconym krzyżem o trójlistnych zakończeniach ramion. Całość utrzymana jest w kolorze bieli, część detali jest złocona.

Zarys problematyki artystycznej

Jednym z podstawowych sprzętów liturgicznych stanowiących wyposażenie kościoła jest chrzcielnica służąca udzielaniu sakramentu chrztu i odnawianiu przyrzeczeń chrzcielnych. Początkowo obrzęd ten odbywał się przez zanurzenie i dotyczył najczęściej osób dorosłych. Miejscem służącym sprawowaniu tego sakramentu było baptysterium stanowiące odrębny lub przylegający do bryły kościoła niewielki budynek. Około VI-VII wieku obrzęd podlegał stopniowemu upraszczaniu i coraz częstszym zjawiskiem stały się chrzty dzieci. Natomiast około XII-XIII stulecia został spopularyzowany sposób chrzczenia poprzez polanie wodą. Owe przemiany spowodowały pojawienie się w przestrzeni świątyń chrzcielnic. Początkowo nie umieszczano ich w obrębie prezbiterium czy zakrystii. Najczęściej znajdowały się po północnej, bądź północno-zachodniej stronie kościoła z uwagi na symbolikę kierunków (północ – zło, zachód – nieznajomość Boga). Chrzest bowiem był oświeceniem i odrzuceniem zła. Od XVIII wieku chrzcielnice zaczęto umieszczać naprzeciwko ambony. Po względem formy od XII wieku w Europie występują chrzcielnice typu kielichowego składające się z osadzonej na stopie i trzonie z nodusem czary będącej zbiornikiem na wodę, nakrytej dekoracyjną czaszą. Chrzcielnica w kościele w Gruszowie prezentuje formę nawiązującą do stylistyki baroku. Dekoracyjny wykrój stopy, trzonu i czaszy oraz sposób zdobienia czary, zwany puklowaniem, zostały zaczerpnięte z osiemnastowiecznych wzorców. Zjawisko nawiązywania do form plastycznych minionych epok, obecne w sztuce XIX i na początku XX wieku, określa się mianem neostylów. Prezentowana chrzcielnica w pewnym stopniu utrzymana jest zatem w stylu neobarokowym.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry.

Literatura

Lemaître Nicole, Quinson Marie-Thérèse, Sot Véronique, Słownik kultury chrześcijańskiej, Warszawa 1997, s. 54.

Streszczenie

Jednym z dziewiętnastowiecznych elementów wyposażenia kościoła w Gruszowie jest chrzcielnica. Prezentuje ona typ kielichowy, a jej struktura utrzymana jest w stylu neobarokowym.

Jak cytować?

Paulina Chełmecka, "Chrzcielnica", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/chrzcielnica-55

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności