ołtarz boczny

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
oświęcimski
Gmina
Oświęcim
Miejscowość
Grojec
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Bielsko-Żywiecka
Dekanat
Osiek
Parafia
Św. Wawrzyńca
Miejsce przechowywania
północna strona łuku tęczowego
Identyfikator
DZIELO/12960
Kategoria
ołtarz
Ilość
1
Czas powstania
około 1767 roku
Miejsce (państwo, miasto, region geograficzny)
Małopolska
Technika i materiał
drewno, techniki snycerskie i stolarskie, rzeźbienie, polichromowanie, złocenie, srebrzenie
Wymiary podstawowe
szerokość – ok. 2,15 m
wysokość – ok. 4 m
Inne wymiary – portatyl: 29,5 x 37 cm
Autor noty katalogowej
ks. Szymon Tracz
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne 4.0

Dzieje zabytku

Ołtarz boczny Matki Boskiej Grodzieckiej powstał po 1767 roku, kiedy to konsekrowano nowo wzniesiony drewniany kościół. Twórcą projektu nastawy był zapewne Francesco Placidi.

Opis

Przyścienne retabulum wznosi się nad sarkofagowym stipesie z drewnianą mensą z kamiennym portatylem, ustawowym na cokole, wspartym na drewnianym podeście. Stipes zwęża się ku dołowi. Od frontu zdobi go fantazyjne obramienie utworzone z profilowanej listwy przechodzącej na środku w płaskorzeźbiony ornament muszlowy. Ponad ołtarzem wznosi się jednoosiowe i jednokondygnacyjne retabulum ze zwieńczeniem ustawione na wysokim cokole. Nastawę artykułuje para zdwojonych pilastrów o korynckich głowicach z trzonami dekorowanymi zawieszonymi na wstęgach festonach owocowo-kwiatowych. Pilastry dźwigają imposty o wyłamanym wklęśle gzymsie, oraz przerwany półkolisty przyczółek. Imposty połączone zostały architrawem nad polem głównym, przyjmującym kształt odwróconego łuku odcinkowego, dekorowanego muszlowym kartuszem z napisem: „ORA PRO NOBIS / SANCTA DEI / GENITRIX”. W polu środkowym umieszczono obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem w formie stojącego prostokąta ujęty profilowaną ramą. Poniżej obrazu znalazła się ramka w formie leżącego prostokąta o wklęsłych bokach. Zwieńczenie uzyskało formę stojącego prostokąta o wklęsłych bokach zamknięty całującymi się wolutami i muszlą. W polu zwieńczenia umieszczono owalny obraz św. Antoniego Padewskiego, ujęty profilowaną ramą. Ponad nim znajdują się dekoracyjne, profilowane listewki układające się w fantazyjne kształty. Po bokach retabulum usytuowano zredukowane uszaki w formie wąskich, ażurowych wici roślinnych. Strukturę nastawy polichromowano na biało, ornamentyka i profile pierwotnie były złocone.

Zarys problematyki artystycznej

Struktura ołtarza bocznego w Grojcu powstała zapewne wg projektu Francesco Placidiego (zm. 1782). Włoch był jednym z pierwszych, który poprzez swoje projekty realizowane przez rzeźbiarzy i snycerz wprowadzał w Małopolsce rokoko. Jako analogie warto wskazać tutaj ołtarze boczne stanowiące wyposażenie kościoła w podkrakowskiej Morawicy, zbudowanego w latach 1743-1748. Ołtarze są nadal architektoniczne, stosunkowo dość płaskie, gdzie nie występuje przeładowanie ornamentów. Z kolei rzeźby są zaś kształtowane "manierą Fontany" - są teatralnie upozowane, "grają" powierzone sobie role. Jednakże nie obserwujemy tu ani deformacji, ani manieryczności.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Zły. Widoczne działania drewnojadów, przemalowania, ubytki polichromii, przemalowanie pierwotnych złoceń. Brakuje także skradzionych w latach dziewięćdziesiątych figur aniołów ze zwieńczenia.

Literatura

Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1, Województwo krakowskie, red. J. Szablowski, Warszawa 1953, s. 11, 166;
T. Chrzanowski, M. Kornecki, Sztuka Ziemi Krakowskiej, Kraków 1982, s. 401-402;
Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska, red. S. Brzezicki, J. Wolańska, Warszawa 2016, s. 416, 918.

Streszczenie

Ołtarz boczny Matki Boskiej Grodzieckiej powstał po 1767 roku, kiedy to konsekrowano nowo wzniesiony drewniany kościół. Twórcą projektu nastawy był zapewne Francesco Placidi.

Jak cytować?

ks. Szymon Tracz, "ołtarz boczny", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/oltarz-boczny-170

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności