Matka Boska Różańcowa

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
wielicki
Gmina
Gdów
Miejscowość
Niegowić
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Niegowić
Parafia
Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny
Kościół
Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny
Tagi
Atanazy Benoë Jan Popławski malarstwo XIX wieku Matka Boska Różańcowa Saturnin Świerzyński
Miejsce przechowywania
kościół
Identyfikator
DZIELO/04514
Kategoria
obraz
Ilość
1
Czas powstania
1872 rok
Fundator
Atanazy Benoë
Technika i materiał
olej na płótnie
Wymiary podstawowe
szerokość – 75 cm
wysokość – 115 cm
Autor noty katalogowej
Maria Działo
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska

Dzieje zabytku

Obraz namalował Saturnin Świerzyński w 1872 roku. Choć zamówił go proboszcz parafii Jan Popławski, prawdopodobnym fundatorem dzieła był Atanazy Benoë, kolator i ówczesny właściciel Niegowici, ponieważ to on zapłacił artyście za wykonanie obrazu. Małżeństwo Benoë (Justyna i Atanazy) ufundowało również ołtarz, w którym umieszczono ten wizerunek. Ołtarz ukończono w 1902 roku w warsztacie Wojciecha Samka z Bochni. Był jednokondygnacyjny o wymiarach: 4 m wysokości i 2,2 m szerokości. Nastawę flankowały kolumny w porządku korynckim podtrzymujące wyłamane belkowanie. Po boku były ustawione rzeźby św. Stanisława i św. Wojciecha. Ołtarz ten w 2015 roku zrekonstruowano w dzwonnicy przy kościele w Mętkowie, gdzie przeniesiono stary kościół z Niegowici.

Opis

Obraz w kształcie stojącego prostokąta z przedstawieniem Matki Boskiej Różańcowej ze św. Dominikiem i św. Katarzyną Sieneńską. W centrum kompozycji Matka Boska z Dzieciątkiem przekazujący różańce klęczącym św. Dominikowi (po lewej) oraz św. Katarzynie Sieneńskiej (po prawej). Maria ukazana frontalnie w pozycji siedzącej z Dzieciątkiem Jezus na lewym kolanie, z różańcem w prawej dłoni, lewą stopą wspierająca się na globie ziemskim, który owija wąż z jabłkiem w pysku. Twarz owalna, z drobnymi ustami, dużym nosem i dużymi, niebieskimi oczami; okolona długimi, kręconymi, brązowymi włosami, opadającymi na ramiona. Ubrana jest w czerwoną suknię oraz niebieski płaszcz spięty pod szyją zieloną broszką. Dzieciątko Jezus ukazane w pozycji siedzącej, delikatnie zwrócone w prawo, z różańcem w lewej dłoni, prawą dłonią czyniące gest błogosławieństwa. Twarz okrągła o dziecięcych rysach. Na głowach Marii i Dzieciątka korony otwarte, kameryzowane. Wokół głowy Matki Boskiej wieniec z 12 gwiazd oraz duży, złoty nimb o ząbkowanych brzegach. U dołu, po prawej stronie św. Katarzyna Sieneńska zwrócona trzy czwarte w prawo, klęcząca, z rękami złożonymi w geście modlitwy, w których przytrzymuje różaniec od Dzieciątka. Święta ubrana jest w biały habit, czarny płaszcz i welon dominikański. Po drugiej stronie analogicznie ukazany św. Dominik, rękami odbierający różaniec od Matki Boskiej. Ubrany jest w biały habit i czarny płaszcz dominikański, na głowie ma tonsurę. Wokół głów świętych znajdują się złote i koliste nimby. Pomiędzy świętymi jest pies z pochodnią w pysku. W górnej części obrazu dwa aniołki wyłaniają się spośród obłoków i podtrzymują girlandę z róż. Scena ujęta jest owalną ramą utworzoną z różańca i cierni, w której znajdują się medaliony z mniejszymi scenami obrazującymi tajemnice różańca. Sceny są opisane na tle białych, leżących prostokątów, od lewej strony, od góry są to: „Zwiastowanie”, „Nawiedzenie”, Narodzenie”, „Ofiarowanie”, „Znalezienie”, „Pojmanie”, „Biczowanie”, „Cierniem koronowanie”, „Krzyża Św[iętego] dźwiganie”, „Ukrzyżowanie”, „Zmartwychwstanie”, „Wniebowstąpienie”, „Ducha Św[iętego] Zesłanie”, „Wniebowzięcie”, „Ukoronowanie”. U dołu malowana rama w kształcie leżącego prostokąta zamkniętego u góry łukiem wklęsłym z napisem: „ORĘDOWNICZKO RÓŻAŃCA ŚWIĘTEGO / MÓDL SIĘ ZA NAMI”. Tło brunatno-różowe. Rama profilowana, złocona, fakturowana, w narożach i pośrodku ramion zdobiona stylizowaną wicią roślinną.

Zarys problematyki artystycznej

Obraz namalował Saturnin Świerzyński (1820-1885) w 1872 roku. Choć dzieło zamówił proboszcz parafii Jan Popławski, prawdopodobnym fundatorem był Atanazy Benoë, kolator i ówczesny właściciel Niegowici, ponieważ to on zapłacił artyście za wykonanie obrazu. Fundacja była zapewne związana z reaktywacją bractwa różańcowego w Niegowici po kasacie józefińskiej. Małżeństwo Benoë (Justyna i Atanazy) ufundowało również ołtarz, który niezachowany zrekonstruowano w dzwonnicy w Mętkowie. Świerzyński był malarzem wszechstronnym, malował widoki kościołów, a także ich wnętrza, sceny rodzajowe, portrety, krajobrazy i obrazy religijne. Był nauczycielem rysunków m.in. w gimnazjum św. Jacka w Krakowie. Sam uczył się w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych u Wojciecha Stattlera. Namalował prawie 400 obrazów, które spisał w ważnym dziele dotyczącym jego twórczości, znajdującym się w Bibliotece Narodowej w Warszawie pt. „Spis obrazów przeze mnie malowanych jako też dochodów i wydatków malarskich i rysunkowych tudzież dochodów z lekcyi przeze mnie udzielanych”. Szczególnie istotne spośród jego dzieł są widoki wnętrz kościołów, będące źródłem ikonograficznym o drobiazgowo oddanych detalach, poprawnej perspektywie i kolorystyce, cechach które można również odnaleźć w niegowickim obrazie. Omawianie dzieło przedstawia Matkę Boską Różańcową ze świętymi dominikańskimi w otoczeniu tajemnic różańcowych. Modlitwę różańcową spopularyzował dominikanin Alanus de Rupe, który jej powstanie łączył z osobą św. Dominika. Pierwsze bractwo różańcowe zostało założone w 1475 roku przez Jakuba Sprengera, przeora klasztoru Dominikanów w Kolonii. Wtedy też zaistniała potrzeba przedstawienia Matki Boskiej Różańcowej na obrazach. W drugiej połowie XV wieku dzieła te nawiązywały do znanych już wizerunków Matki Boskiej: Matki Boskiej Opiekuńczej, Immaculaty, czy Marii w ogrodzie różanym. W Polsce wizerunki różańcowe pojawiły się w pierwszej połowie XVI wieku i dzielą się na kilka typów: Matkę Boską Różańcową w typie Niewiasty Apokaliptycznej, Matkę Boską Orędowniczkę Wiernych, przedstawienia wzorowane na wizerunkach Matki Boskiej Śnieżnej oraz Matkę Boską przekazującą różaniec świętym dominikańskim. Ta ostatnia formuła ikonograficzna połączona z formułą Matki Boskiej w typie Niewiasty Apokaliptycznej (glob ziemski z wężem pod stopami) znalazła również zastosowanie w omawianym obrazie.

Streszczenie

Obraz namalował Saturnin Świerzyński w 1872 roku. Choć wizerunek zamówił proboszcz parafii Jan Popławski, prawdopodobnym fundatorem dzieła był Atanazy Benoë, kolator i ówczesny właściciel Niegowici, ponieważ to on zapłacił artyście za wykonanie obrazu. Małżeństwo Benoë (Justyna i Atanazy) ufundowało również ołtarz, w którym umieszczono ten wizerunek. Ołtarz ukończono w 1902 roku w warsztacie Wojciecha Samka z Bochni (niezachowany). Obraz przedstawia Matkę Boską Różańcową ze świętymi dominikańskimi w otoczeniu tajemnic różańcowych.

Bibliografia

Szlezynger Piotr, "Początek drogi. Pierwsza parafia księdza Karola Wojtyły pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Niegowici", Niegowić 2016
"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
Szlezynger Piotr, "Kościół parafialny w Niegowici – historia i problemy konserwatorskie" , „Ochrona Zabytków” , s. 47-67
Moisan-Jablonski Christine, "Matka Boska Różańcowa" , [w:] "Maryja. Orędowniczka wiernych" , Warszawa 1987 , s. 44-94

Jak cytować?

Maria Działo, "Matka Boska Różańcowa", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/matka-boska-rozancowa-19

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności