Najświętsza Maria Panna Niepokalanie Poczęta (Najświętsza Maria Panna Pocieszenia)

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
wadowicki
Gmina
Stryszów
Miejscowość
Stryszów
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Wadowice Południe
Parafia
Parafia Św. Jana Kantego
Miejsce przechowywania
ołtarz przytęczowy północny
Identyfikator
DZIELO/08290
Kategoria
obraz
Ilość
1
Czas powstania
czwarta ćwierć XVII wieku
Technika i materiał
olej na płótnie; drewno, techniki rzeźbiarskie, złocenie, srebrzenie
Autor noty katalogowej
Paulina Kluz
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska

Dzieje zabytku

Obraz Najświętszej Marii Panny Niepokalanie Poczętej powstał prawdopodobnie w ostatniej ćwierci XVII wieku w związku z
ufundowaniem przez Aleksandra i Katarzynę Miczkowskich w 1668 roku Bractwa Najświętszej Marii Panny Pocieszenia. Bractwo zostało erygowane dekretem biskupa Jana Małachowskiego z 14 kwietnia 1687 roku. Obraz około 1700 roku otrzymał drewniane, płaskorzeźbione sukienki i insygnia królewskie. W aktach wizytacji z 1708 roku wskazano, że ołtarz boczny po lewej stronie nawy był pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny oraz, że przy tym ołtarzu jest bractwo, więc w nim znajdował się omawiany obraz. W tym miejscu został on wymieniony w aktach wizytacji z 1729 roku. Dzieło przetrwało pożar kościoła w 1739 roku i zostało przeniesione do nowej świątyni wybudowanej w 1742 roku. Obraz został wzmiankowany w aktach wizytacji z 1748 roku w polu środkowym ołtarza głównego. W późniejszym czasie (być może podczas remontu świątyni w latach 1840-1841) obraz Niepokalanej wrócił do brackiego ołtarza bocznego.

Opis

Obraz w formie stojącego prostokąta z przedstawieniem Matki Boskiej z Dzieciątkiem unoszącej się pomiędzy członkami bractwa i wiernymi. Maria ukazana jest w całej postaci, zwrócona frontalnie, z głową skierowaną w lewo, stoi na globie i na sierpie księżyca. Na lewym przedramieniu podtrzymuje Dzieciątko, w prawej dłoni trzyma berło. Maria ma pełną twarz, o okrągłych oczach i małym nosie, okoloną długimi, brązowymi włosami opadającymi wzdłuż ramion. W partii szat obraz przesłania płaskorzeźbiona sukienka, w postaci złoconej sukni o srebrzonym, akantowym wzorze oraz srebrzony płaszcz o złoconym, akantowym wzorze, narzucony na ramiona i podtrzymywany prawą ręką z przodu postaci. Maria ma na głowie płaskorzeźbioną koronę zamkniętą. Dzieciątko zwrócone jest w trzech czwartych w prawo, lewą ręką podtrzymuje jabłko królewskie, prawą błogosławi. Ma okrągłą twarz, o pełnych policzkach, okrągłych oczach skierowanych do góry, małym nosie i pełnych ustach, okoloną krótkimi, brązowymi włosami. W partii szat przesłonięte jest płaskorzeźbioną, złoconą sukienką o akantowym wzorze. Na głowie ma płaskorzeźbioną, zamkniętą koroną. Po prawej stronie Marii znajdują się dwie postacie członków bractwa w kapturach na głowach, z rękami złożonymi w geście modlitwy. Po lewej stronie Marii dwie postacie kobiece zwrócone w trzech czwartych, z rękami złożonymi w geście modlitwy. Postacie zostały ukazane na tle zachmurzonego brązowo-żółtego nieba, rozświetlonego wokół głowy Marii i Dzieciątka. W górnych narożach obraz dekorowany złoconym ornamentem rocaille'owym z kwiatami.

Zarys problematyki artystycznej

Ikonografia Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej w sztukach plastycznych wykształciła się w związku z kultem tejże długo przed ogłoszeniem dogmatu o Niepokalanym Poczęciu, co miało miejsce dopiero w 1854 roku. Wizerunek Niepokalanej opierał się na średniowiecznych przedstawieniach Niewiasty Apokaliptycznej, dlatego symbole tej ostatniej, takie jak wieniec z 12 gwiazd, półksiężyc, słońce i smok (który przybrał później postać węża) zostały stałymi elementami ikonografii Immaculaty. Przedstawienie Niepokalanej z Dzieciątkiem odnosi się do jej Boskiego Macierzyństwa, które było owocem wolności od grzechu pierworodnego.
Sposób w jaki Matka Boska została ukazana, a więc frontalnie, z głową zwróconą ku Dzieciątku, w sukni z obfitym płaszczem, z insygniami królewskimi (korona, berło, jabłko) oraz z charakterystycznymi długimi włosami, które opadają wzdłuż ramion, odpowiada innym przedstawieniom Najświętszej Marii Panny Niepokalanie Poczętej z XVII wieku, takim jak Madonny z Dzieciątkiem z kościoła św. Idziego i klasztoru Klarysek w Krakowie czy z kościoła św. Mikołaja w Ostrzeszowie.
Niepokalanej na obrazie ze Stryszowa towarzyszą postacie zakapturzonych członków bractwa po lewej stronie oraz modlących się niewiast po prawej stronie. Postacie te podkreślają bracki charakter wizerunku oraz odnoszą się do wstawienniczego charakteru obrazu Najświętszej Marii Panny Pocieszenia. Matka Boska z Dzieciątkiem w ikonografii Immaculaty wielokrotnie określana była jako Matka Boska Pocieszenia, czego przykładem są obrazy z Sanktuarium Matki Bożej Pocieszenia w Bęczkowicach, w kościele św. Marcina i Matki Bożej Pocieszenia w Czermnej czy w kościele Bernardynów w Przeworsku.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Sfalowane płótno, krakelury, silne przetarcia warstwy malarskiej, zabrudzenia, przedziurawienia płótna.

Streszczenie

Obraz Najświętszej Marii Panny Niepokalanie Poczętej powstał prawdopodobnie w ostatniej ćwierci XVII wieku w związku z
ufundowaniem przez Aleksandra i Katarzynę Miczkowskich w 1668 roku Bractwa Najświętszej Marii Panny Pocieszenia (potwierdzone dekretem z 14 kwietnia 1687 roku). Wizerunek Niepokalanej opierał się na średniowiecznych przedstawieniach Niewiasty Apokaliptycznej. Przedstawienie Marii z Dzieciątkiem odnosi się do jej Boskiego Macierzyństwa, które było owocem wolności od grzechu pierworodnego. Sposób w jaki Matka Boska została ukazana na stryszowskim obrazie odpowiada innym przedstawieniom Najświętszej Marii Panny Niepokalanie Poczętej z XVII wieku.

Bibliografia

Biernacka Małgorzata, Dziubecki Tomasz, Graczyk Hanna, Pasierb Janusz Stanisław, "Maryja Matka Chrystusa", Warszawa 1987
Lenczowski Franciszek, "O kościołach i parafiach w Stryszowie i Zakrzowie w diecezji krakowskiej" , „Nasza Przeszłość” , s. 191-233
"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953

ŹRÓDŁA ARCHIWALNE

Jak cytować?

Paulina Kluz, "Najświętsza Maria Panna Niepokalanie Poczęta (Najświętsza Maria Panna Pocieszenia)", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2022, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/najswietsza-maria-panna-niepokalanie-poczeta-najswietsza-maria-panna-pocieszenia

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności