Ambona

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
oświęcimski
Gmina
Oświęcim
Miejscowość
Poręba Wielka
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Bielsko-Żywiecka
Parafia
Św. Bartłomieja Apostoła
Kościół
Św. Bartłomieja Apostoła
Miejsce przechowywania
kościół; północna ściana prezbiterium
Identyfikator
DZIELO/13042
Kategoria
ambona
Ilość
1
Czas powstania
koniec XVIII wieku
Technika i materiał
drewno cięte, rzeźbione, polichromowane, złocone, srebrzone
Wymiary podstawowe
szerokość – 110 cm
wysokość – 400 cm
Autor noty katalogowej
Paulina Chełmecka
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne 4.0

Dzieje zabytku

Forma i charakter struktury ambony oraz zdobiąca ją ornamentyka pozwalają określić czas powstania dzieła na schyłek XVIII wieku. 30 kwietnia 1934 obiekt został wpisany do rejestru zabytków. W latach sześćdziesiątych XX wieku struktura była polichromowana na biało. Natomiast pod koniec pierwszej dekady XXI wieku ambona poddana została pracom konserwatorskim.

Opis

Ambona wisząca, przyścienna z baldachimem. Kosz czworoboczny o ściętych narożach, lekko wybrzuszony w górnej części. W polach płyciny utworzone z ornamentu rocaille oraz podwieszone festony roślinne; w narożach polichromowane i złocone uskrzydlone główki anielskie. U dołu kosza ambony cztery odwrócone woluty. Zaplecek ujęty pilastrami o gładkich trzonach z wolutami i festonami w górnej części oraz uszami utworzonymi z rocaille'ów. W zaplecku dwuskrzydłowe drzwi. Baldachim czworoboczny w formie belkowania o wklęsło-wypukłej linii z podwieszonym lambrekinem. W zwieńczeniu srebrzona gołębica Ducha Świętego na tle obłoków oraz glorii promienistej.

Struktura malowana w odcieniach bieli i różu; ornamenty złocone.

Zarys problematyki artystycznej

Ambona, inaczej zwana kazalnicą, stanowi jeden z głównych elementów wyposażenia kościoła. Jej przeznaczenie wiąże się z odczytywaniem teksów liturgicznych oraz wygłaszaniem kazań. Prezentowany typ ambony wiszącej na ścianie bądź filarze wykształcił się w XVI wieku. Charakteryzuje się ona stosunkowo spokojną, nieco wysmukłą i lekką formą, typową dla schyłkowej fazy baroku, która poprzez stylistykę rokokową zmierza ku wyważonym kształtom klasycystycznym. Obok jasnej, subtelnej kolorystyki charakterystycznym dopełnieniem struktury z końca XVIII wieku jest stonowana ornamentyka. Stanowi ją m.in. ujmujący krawędź baldachimu ambony lambrekin, nawiązujący swą formą do wyciętego w „zęby” pasa tkaniny oraz typowy dla rokoka rocaille o formach przypominających małżowiny uszne wzbogacone o motyw koguciego grzebienia bądź fal morskich. Dopełnienie rokokowej dekoracji ornamentalnej stanowią podwieszane gałązki z rozetkami.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry; po konserwacji (przed 2011 rokiem).

Literatura

1. Szablowski Jerzy, Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. I, z. 1, Warszawa 1951, s. 30.
2. Słownik terminologiczny sztuk pięknych, (red.) Kubalska - Sulkiewicz Krystyna, Warszawa 2005, s. 12, 225, 350.

ŹRÓDŁA ARCHIWALNE

1. Karta WUOZ, Piotr Krakowski, 1966.

Jak cytować?

Paulina Chełmecka, "Ambona", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/ambona-101

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności