Tabernakulum

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
krakowski
Gmina
Zabierzów
Miejscowość
Rudawa
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Krzeszowice
Parafia
Wszystkich Świętych
Miejsce przechowywania
prezbiterium, ołtarz główny
Identyfikator
DZIELO/06105
Kategoria
tabernakulum
Ilość
1
Czas powstania
przed 1663 rokiem
Technika i materiał
drewno cięte, rzeźbione, polichromowane, złocone
Wymiary podstawowe
wysokość – około 160 cm
Autor noty katalogowej
Józef Skrabski, Ewa Rudnicka
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Na tych samych warunkach 4.0

Dzieje zabytku

Na podstawie źródeł archiwalnych nie jest możliwe zrekonstruowanie historii tabernakulum. Dopiero w aktach wizytacji z 1663 roku wspomniane jest cyborium w ołtarzu głównym. Należy przypuszczać, że dzieło powstało równocześnie z ołtarzem, w którym się znalazło, około połowy XVII wieku. W 1969 roku tabernakulum zostało uszkodzone mechanicznie podczas włamania do kościoła. W 2001 roku jego konserwację przeprowadzili Adam Kruk i Juliusz Kacper.

Opis

Tabernakulum w formie centralnego kościoła z kopułą. Całość na wysokim profilowanym cokole, flankującym właściwe Sakramentarium, z drzwiczkami w kształcie stojącego prostokąta, ozdobionymi płyciną z uszakami w górnych narożnikach, ujętymi od góry nadwieszonym prostokątnym profilowanym obramieniem. Na cokole cztery pary kolumn korynckich ustawionych uskokowo, flankujących centralną arkadę zakończoną łukiem półkolistym. Kolumny dźwigają belkowanie z wydatnym przełamującym się gzymsem, zwieńczone trójkątnym profilowanym przyczółkiem. Ponad kolumnami, ustawione na profilowanych impostach dekoracyjne szyszki. Kopuła z pionowymi podziałami, ozdobionymi ornamentem małżowinowym, zwieńczona latarnią z przeźroczami w postaci półkolistych arkad i kopułką. Całość zwieńczona krzyżem o ramionach zakończonych trójliściem.
Górna część tabernakulum wraz z kopułą otwierana drzwiczkami dwuskrzydłowymi, łamanymi, dwuelementowymi. Wewnątrz na ścianach podziały architektoniczne zaznaczone korynckimi pilastrami wspierającymi belkowanie, ustawionymi na wysokich cokołach. W części środkowej pilastry dźwigają belkowanie z przełamującym się gzymsem i zwieńczeniem trójkątnym przerwanym, ozdobionym motywem złożonym z ornamentu małżowinowego. W polu tympanonu i belkowania rozeta inkrustowana bursztynem, ujęta ramą w kształcie sześcioboku. Na ścianach wewnętrznych obrazki relikwiarzowe, w profilowanych ramach, oszklone. W środkowym przedstawienie św. Katarzyny Sieneńskiej z aniołami, nad nim owalne pole wpisane w oktagon z owalną kasztą obwiedzione kwiatami i glorią promienistą, w kwiatach wydrukowane słowa: "AGNUS OMBRA DE [...]". Na dwóch lewych ściankach tkany wizerunek Matki Boskiej Krakowskiej z podpisem: " IMAGO M. MIRACVLOSA B(EATAE) V(IRGINIS) M(ARIAE) / IN ECCLESIA CARMELITA/NVM CRACOVIE IN ARENIS" oraz relikwie w owalnej kaszcie obwiedzionej abstrakcyjnym, symetrycznym wzorem wykonanym z metalowych blaszek. Na ściankach z prawej strony owalne przedstawienie św. Katarzyny Aleksandryjskiej otoczone stylizowanymi wiciami z blaszek i relikwiami wielu świętych opisanych na banderolach oraz przedstawienie Ecce Homo z podpisem "ECCE HOMO" i monogramem imienia Jezus (u góry) i maryjsnym (u dołu). Podniebie kopuły wypełnione perspektywicznymi kasetonami ozdobionymi ornamentem małżowinowym. Struktura tabernakulum w kolorze ciemnobrązowym, pola arkady, płyciny i pola wewnętrzne jasnobeżowe, pola kasetonów niebieskie, kolumny, pilastry, profilowania i ornamenty złocone.

Zarys problematyki artystycznej

Tabernakulum w kształcie centralnej świątyni w kościele w Rudawie jest dziełem unikatowym w Małopolsce, ale nie jedynym. Zbliżone formalnie są tabernakula znajdujące się w kościołach w Starym Sączu, Muszynie i Krośnie. Tabernakulum w Rudawie jest bez wątpienia inspirowane ryciną włoskiego architekta Giovanniego Battisty Montana w trzeciej księdze jego słynnego traktatu. W Polsce traktat włoskiego architekta był dobrze znany. Przywołana rycina posłużyła Giovanniemu Battiście Gisleniemu na wykonanie projektu castrum doloris dla Zygmunta III. Najokazalszym z dzieł inspirowanych ową ryciną był ołtarz główny w kościele Karmelitów bosych we Lwowie. Być może Gisleni zaprojektował również rudawskie tabernakulum.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

dobry; pęknięta szyba jednego z obrazków relikwiarzowych.

Literatura

Rudnica Ewa, Inwentarz kościoła parafialnego p.w. Wszystkich Świętych w Rudawie, praca licencjacka napisana w Instytucie Historii Sztuki i Kultury Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie pod kierunkiem dr. Józefa Skrabskiego, Kraków 2011.

Streszczenie

Tabernakulum w ołtarzu głównym w kościele w Rudawie najprawdopodobniej powstało równocześnie z ołtarzem, w którym się znalazło, około połowy XVII wieku. Pierwowzorem unikatowego dzieła była rycina włoskiego architekta Giovanniego Battisty Montany. Jego projektantem mógł być architekt Giovanni Battista Gisleni.

Bibliografia

Ziarkowski Dominik, "Kościół pod wezwaniem Wszystkich Świętych w Rudawie", Kraków 2013
Kowalczyk Jerzy, "Znaczenie wzorów Giovanniego Battisty Montano dla architektury barokowej w Polsce i na Litwie" , „Biuletyn Historii Sztuki” , s. 9-49
Chrzanowski Tadeusz, Kornecki Marian , "Sztuka Ziemi Krakowskiej", Kraków 1982
"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
Łobczowski Józef, "Rudawa. Kościół, probostwo, parafia", Kraków 1916

Jak cytować?

Józef Skrabski, Ewa Rudnicka, "Tabernakulum", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2022, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/tabernakulum-16

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności