Ołtarz boczny

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
Kraków
Gmina
Kraków-Nowa Huta
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Kraków Mogiła
Parafia
Św. Wincentego i Narodzenia Najświętszej Marii Panny
Miejsce przechowywania
nawa główna
Identyfikator
DZIELO/02917
Kategoria
ołtarz
Ilość
1
Czas powstania
druga połowa XVIII wieku
Technika i materiał
drewno cięte, rzeźbione, polichromowane, złocone
Autor noty katalogowej
Józef Skrabski
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Na tych samych warunkach 4.0

Dzieje zabytku

Ołtarz został wpisany do inwentarza w 1876 roku: „Ołtarz, który był dawniej wielkim ołtarzem snycerskiej roboty w marmurek biały z żyłkami złotymi malowany, z dwiema filarami wyzłacanymi, po bokach statuy Świętych Apostołów Piotra i Pawła wyzłacane, w środku ołtarza obraz w ramach biało lakierowanych z wyobrażeniem Świętych Szymona i Judy olejno malowanych”. W zwieńczeniu odnotowano obraz Przemienienia Pańskiego, a wyżej Opatrzności Boskiej (ten obraz powstał około 1876 roku).

Opis

Ołtarz architektoniczny, jednoosiowy, jednokondygnacyjny ze zwieńczeniem. Ołtarz drewniany prostopadłościenny, mensa drewniana z portatylem z marmuru dębnickiego. W ołtarzu nisza z Grobem Pańskim, zakryta antepedium dekorowanym ramą w formie leżącego prostokąta o wklęsłych narożach z monogramem IHS w polu. Na ściankach bocznych ołtarza płyciny w formie kwadratu o wklęsłych narożach. Retabulum jest ujęte parą kompozytowych kolumn ustawionych na ukośnych cokołach stojących, na tle zwielokrotnionych pilastrów o kanelowanych trzonach, dźwigających pełne belkowanie z wydatnym gzymsem wyłamane na osi podpór oraz przerwany półkolisty przyczółek z figurami siedzących puttów; architraw nad polem środkowym przybiera kształt łuku odcinkowego. Po zewnętrznej stronie kolumn figury św. Piotra i św. Pawła stojące na wydatnych konsolach. W polu środkowym nisza ujęta profilowaną ramą w formie stojącego prostokąta zamkniętego łukiem odcinkowym nadwieszonym z figurą Chrystusa Ukrzyżowanego. Zwieńczenie w formie stojącego prostokąta ujęte zwielokrotnionymi pilastrami podtrzymującymi profilowany gzyms przyjmujący kształt łuku oślego. W polu owalne pole z obrazem „Zesłanie Ducha Świętego”. Cokoły dekorowane płycinami utworzonymi z ornamentu roślinnego, zaś konsole zdobione muszlą o kształcie falbany. Nad polem środkowym rocaille'owy kartusz z napisem: „IXEUS”, flankowany akantem. U spodu obrazu prostokątna płycina. Fryz zdobiony rozetami. Kondygnacja ujęta ażurowymi uszami utworzonymi z suchego akantu, wstęgi, rocaille'u i rozet. Trzony pilastrów zwieńczenia dekorowane rocaille'em i roślinnymi festonami. Pole obrazowe otoczone fragmentami rocaille'u, zwieńczone muszlą. Ponad zwieńczeniem krzyż lub wazon nakryty sukienką na puszkę. Struktura polichromowana w kolorze czarnym; kolumny, ornamentyka i profile złocone.

Zarys problematyki artystycznej

Nie ma pewności czy ołtarz ten, podobnie jak ołtarz główny wykonany z marmuru dębnickiego, również pochodzi z kolegiaty Wszystkich Świętych w Krakowie. Jest jednak to wielce prawdopodobne z uwagi na podobieństwo jego form architektonicznych oraz stylistyki figur do rzeźb z ołtarza głównego przeniesionego z krakowskiej kolegiaty. Interesująca jest kolorystyka nastawy, imitująca czarny marmur dębnicki uchodzący w epoce baroku za materiał szlachetny i drogocenny, a przykłady jego imitowania w tańszym drewnie polichromowanym na czarny kolor są częste. Tymczasem według źródeł archiwalnych ołtarz pierwotnie był „biały z żyłkami złotymi”. Swoją obecną kolorystykę, nawiązującą do ołtarza głównego, otrzymał zapewne po 1876 roku. Na podstawie analizy formalnej należałoby wysunąć hipotezę o autorstwie Francesco Placidiego.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry.

Streszczenie

Ołtarz najprawdopodobniej został przeniesiony z kolegiaty Wszystkich Świętych w Krakowie, podobnie jak ołtarz główny kościoła w Pleszowie (obecnie Nowa Huta). Powstał w drugiej połowie XVIII wieku, a jego przypuszczalnym projektantem był Francesco Placidi.

Bibliografia

"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
Rospondek Władysław, "Pleszów. Ocalić od zapomnienia. W 780-lecie poświęcenia pierwszego kościoła i w 200-lecie budowy nowego kościoła", Kraków 2006

ŹRÓDŁA ARCHIWALNE

Archiwum Parafialne kościoła św. Wincentego w Krakowie-Nowej Hucie (dawnym Pleszowie), Inwentarz kościoła parafialnego w Pleszewie.

Jak cytować?

Józef Skrabski , "Ołtarz boczny", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/oltarz-boczny-27

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności