Stalle

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
wielicki
Gmina
Wieliczka
Miejscowość
Wieliczka
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Wieliczka
Parafia
Św. Klemensa
Miejsce przechowywania
prezbiterium
Identyfikator
DZIELO/09001
Kategoria
stalla
Ilość
2
Czas powstania
przed 1885 rokiem – stalle przy ścianie południowej; 1898-1919 – stalle przy ścianie północnej
Fundator
stalle przy ścianie południowej – fundacja gminy wielickiej; stalle przy ścianie północnej ufundował Bolesław Szczerbiński
Technika i materiał
drewno dębowe, techniki stolarskie, techniki snycerskie, malowanie
Wymiary podstawowe
Inne wymiary – stalle przy ścianie południowej: wysokość – 270 cm, długość – 350 cm, szerokość – 154 cm; stalle przy ścianie północnej: wysokość – 275 cm, długość – 375 cm, szerokość – 150 cm.
Autor noty katalogowej
Agata Felczyńska
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska

Dzieje zabytku

Ławy przy ścianie południowej powstały przed 1885 rokiem dzięki fundacji gminy wielickiej, przeciwległe ufundował Bolesław Szczerbiński między 1898 a 1919 rokiem.

Opis

Stalle na rzucie wydłużonego prostokąta, dwurzędowe, pięcioosiowe. Zaplecek wysoki, zwieńczony baldachimem, od dołu poprzedzonym przez wąskie belkowanie, podtrzymywanym po bokach przez dwa wolutowe wsporniki osadzone na hermach. Pole zaplecka dzielone na pięć części, oddzielonych zdwojonymi pilastrami z głowicami zbliżonymi do jońskich; belkowanie przełamuje się na ich osi. W polach pomiędzy pilastrami pionowe prostokątne płyciny zwieńczone półkoliście, w profilowanych obramieniach, na zewnątrz których dodatkowo pasy boniowań. W polach płycin ornament roślinny z główką anielską w centrum, w zwieńczeniach płycin muszle. Siedziska od przodu poprzedzone ścianką z parapetem, która równocześnie pełni funkcję niskiego zaplecka dla drugiego rzędu siedzisk położonych niżej niż górne. Dolny zaplecek podzielony niskimi, hermowymi pilastrami, wspierającymi belkowanie, między pilastrami prostokątne płyciny w profilowanych obramieniach dekorowane rozetami z rautami pośrodku. Siedziska rozdzielone są niskimi podłokietnikami w formie wolut zdobionych cekinamii motywami roślinnymi. Na linii podłokietników, poniżej siedzisk widoczna ich kontynuacja w formie ścianek, u dołu masywna partia cokołowa.

Zarys problematyki artystycznej

Stalle (z franc. stalle, z wł. stallo), to ławy kościelne rozpowszechnione od XI wieku. Bogato zdobione, z wysokimi zapleckami, często z baldachimem, oparciami i klęcznikami stawiane były przy ścianach prezbiterium. Były przeznaczone dla duchowieństwa lub zasłużonych osobistości. W Wieliczce, w czasie nabożeństw w stallach siadali urzędnicy miejscy i salinarni, ich rodziny zajmowały sąsiednie ławy.
Wielickie stalle można określić jako neorenesansowe. W ich budowie wykorzystano formy i dekoracje powszechne w czasach renesansu, włączając je w dziewiętnastowieczną, dębową strukturę siedzeń. Jako przykład można wskazać wykorzystanie w płycinach zaplecków ornamentu arabeskowego, który powstał i był powszechnie stosowany w czasach renesansu, zwieńczenie ich muszlą i pełnym łukiem. Ze sztuki manieryzmu zaczerpnięto zwężające się ku dołowi hermowe pilastry. Połączenie elementów obu stylów funkcjonowało w dziewiętnastowiecznych wzornikach meblarskich, np. „Recueil de menuiserie pratique”, pod nazwą „stylu flamandzkiego”.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry.

Streszczenie

W prezbiterium kościoła św. Klemensa ustawiono naprzeciw siebie stalle. Ławy przy ścianie południowej powstały przed 1885 rokiem dzięki fundacji gminy wielickiej, przeciwległe ufundował Bolesław Szczerbiński między 1898 a 1919 rokiem. W dekoracji stall wykorzystano motywy renesansowe i manierystyczne, łącząc je w styl określany w dziewiętnastowiecznych wzornikach jako „flamandzki”.

Bibliografia

"Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska", Warszawa 2016
Kalwajtys Elżbieta, Ochniak Klementyna, "Kościół p.w. św. Klemensa w Wieliczce (architektura i wyposażenie)" , „Studia i Materiały do Dziejów Żup Solnych w Polsce” , s. 29-116
"Słownik terminologiczny sztuk pięknych", Warszawa 2011

Jak cytować?

Agata Felczyńska, "Stalle", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/stalle

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności