Ostatnia Wieczerza

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
oświęcimski
Gmina
Kęty
Miejscowość
Kęty
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Bielsko-Żywiecka
Parafia
Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny
Miejsce przechowywania
ołtarz główny
Identyfikator
DZIELO/24342
Kategoria
obraz
Dookreślenie zabytku
Antepedium
Ilość
1
Czas powstania
ostatnia ćwierć XIX wieku lub pierwsza ćwierć XX wieku
Technika i materiał
olej na płótnie
Autor noty katalogowej
Paulina Chełmecka
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne 4.0

Opis

Antepedium w formie leżącego prostokąta, ujętego profilowaną, rzeźbioną ramą, zawiera przedstawienie Ostatniej Wieczerzy. Scena ukazana jest w obszernym wnętrzu otwierającym się trzema prostokątnymi oknami na rozległy pejzaż, przekrytym kasetonowym sufitem. Równolegle do krawędzi kompozycji znajduje się długi, nakryty białym obrusem stół. Pośrodku usytuowana jest postać ubranego w czerwoną suknię i niebieski płaszcz Jezusa o rozłożonych na boki rękach wspieranych na stole. Po obydwu stronach znajdują się ukazane w różnych pozach sylwetki 12 apostołów. Na stole przedstawiono naczynia oraz jedzenie i napoje. Przestrzeń kompozycji buduje perspektywa linearna wyznaczona bryłą wnętrza oraz stołu. Kolorystyka jest stonowana, z przewagą ciemnych barw w odcieniach kolorów ziemi, skontrastowanych bielą obrusa i błękitem płaszcza Jezusa.

Zarys problematyki artystycznej

Antepedium to rodzaj dekoracyjnej zasłony lub okrycia podstawy ołtarza. Nazwa wywodzi się z języka łacińskiego od słów „ante pedes” – „przed stopami”. Początkowo antepedia znajdowały się ze wszystkich stron podstawy, natomiast od XI wieku umieszczano je jedynie z przodu. Charakteryzowały się różnorodnością technik wykonania, często sporządzano je ze złota i srebra oraz kameryzowano, z płaskorzeźbionego lub polichromowanego drewna, haftowanych tkanin czy tłoczonej skóry. Dekoracje antepediów nawiązują do postaci, której poświęcony jest ołtarz, w przypadku ołtarza głównego często są to motywy eucharystyczne. Na antepedium ołtarza głównego w kościele Reformatów w Kętach znajduje się scena Ostatniej Wieczerzy. Kompozycja powstała na podstawie fresku Leonarda da Vinci, wykonanego w latach 1494-1498 w refektarzu klasztoru Dominikanów przy bazylice Santa Maria delle Grazie w Mediolanie, na polecenie księcia Ludovika Sforzy. Rozgrywająca się w podłużnej, otwierającej się trzema oknami na rozległy pejzaż sali wieczernika, Ostatnia Wieczerza zdaje się przedstawiać reakcję zebranych przy stole apostołów na słowa Jezusa, który oznajmił zdradę, jakiej ma się dopuścić jeden z nich. Wzbudza to wśród uczniów poruszenie wyrażone niezwykle zróżnicowanymi i wymownymi pozami oraz gestami, zwłaszcza dłoni, stanowiąc wyraz ewangelicznych opisów: „Spoglądali uczniowie jeden na drugiego, niepewni, o kim mówi” (J 13, 22) czy „zasmuceni, zaczęli pytać jeden przez drugiego: Chyba nie ja, Panie?” (Mt 26, 22-23). Po obydwu stronach siedzącego pośrodku kompozycji Jezusa artysta rozmieścił cztery trzyosobowe grupy apostołów. Od lewej znajdują się sprawiający wrażenie zaskoczonych: Bartłomiej, Jakub Młodszy i Andrzej. Kolejno został ukazany trzymający w dłoni sakiewkę Judasz wyróżniający się ciemną, groteskowo szpetną twarzą, trzymający w dłoni nóż Piotr i siedzący najbliżej Jezusa Jan o delikatnej, wręcz androgenicznej twarzy. Po prawej stronie Jezusa znajduje się Tomasz wznoszący dłoń ze skierowanym do góry palcem, Jakub Starszy oraz Filip. W ostatniej grupie znajduje się wyciągający ręce w kierunku Jezusa Mateusz zwracający się wraz z Judą Tadeuszem do Szymona. Znajdujące się przed siedzącym pośrodku stołu Jezusem szklane naczynie z winem oraz ułomek chleba odnoszą się do drugiego obok zdrady wątku przedstawienia, jakim jest ustanowienie sakramentu Eucharystii.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Stan zachowania jest dobry.

Streszczenie

Antepedium, czyli dekoracyjną osłonę dolnej części ołtarza głównego, w kościele Reformatów w Kętach zdobi scena Ostatniej Wieczerzy. Wykonane prawdopodobnie pod koniec XIX lub na początku XX wieku malowidło powstało na podstawie fresku w refektarzu klasztoru Dominikanów przy bazylice Santa Maria delle Grazie w Mediolanie, jaki namalował w latach 1494-1498 Leonardo da Vinci.

Jak cytować?

Paulina Chełmecka, "Ostatnia Wieczerza", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/ostatnia-wieczerza-3

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności