Męczeństwo św. Sebastiana

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
krakowski
Gmina
Krzeszowice
Miejscowość
Paczółtowice
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Krzeszowice
Parafia
Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny
Kościół
Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny
Tagi
ikonografia świętych malarstwo religijne malarstwo XIX wieku sztuka XIX wieku
Miejsce przechowywania
kościół, północna ściana nawy
Identyfikator
DZIELO/05137
Kategoria
obraz
Ilość
1
Czas powstania
połowa XIX wieku (?), być może w oparciu o wcześniejszy pierwowzór
Technika i materiał
olej na płótnie
Wymiary podstawowe
szerokość – 110 cm
wysokość – 93 cm
Autor noty katalogowej
Justyna Kuska
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska

Dzieje zabytku

Obraz przedstawiający męczeństwo św. Sebastiana był darem, jaki ksiądz Piotr Strzelichowski (1836-1903) otrzymał 12 sierpnia 1869 z okazji swoich prymicji od Emilii z Szumlańskich, żony Konstantego Jaxy-Dobka (1806-1866), właścicielki posiadłości w Paczółtowicach. Ksiądz Strzelichowski przekazał następnie obraz kościołowi w Paczółtowicach.

Opis

Obraz w kształcie leżącego prostokąta w profilowanej i złoconej ramie przedstawia scenę męczeństwa św. Sebastiana. W centrum kompozycji św. Sebastian został ukazany w pozie półleżącej, w ujęciu trzy czwarte z ciałem zwróconym w lewo. Tułów świętego wsparty na łokciach, głowa uniesiona do góry i odchylona do tyłu, ukazana z profilu. Oczy zamknięte, usta lekko rozchylone z widocznym grymasem bólu. Lewa noga postaci zgięta w kolanie i wysunięta do przodu, prawa również zgięta, ułożona na posadzce. Święty został przedstawiony jako młody, ciemnowłosy mężczyzna z odsłoniętym torsem. Wokół bioder luźno udrapowana zielono-czerwona tkanina. W ciele Sebastiana tkwią strzały: w lewym ramieniu, pod prawym obojczykiem, w lewym udzie i łydce oraz w prawym udzie. Z ran spływają krople jasnoczerwonej krwi. Tło ciemne, nieokreślone, z zarysem architektury w odcieniach brązów oraz złamanych czerni.

Zarys problematyki artystycznej

Monografiści świątyni paczółtowickiej ksiądz Piotr Strzelichowski, a za nim Teresa Małkowska-Holerowa określają obraz jako barokowy. Jak już wspomniano, do kościoła w Paczółtowicach trafił jako dar dla Strzelichowskiego z okazji jego prymicji w 1869 roku. Niestety o wcześniejszych losach obrazu ani o jego autorze nic nie wiadomo. Temat dzieła oraz poza i ujęcie postaci z ciałem świętego przedstawionym w śmiałym skrócie perspektywicznym z ukazanymi na pierwszym planie stopami postaci przywodzą na myśl twórczość „caravaggionistów” tj. barokowych malarzy, którzy kontynuowali lub naśladowali twórczość Caravaggia (Michelangelo Merisi da Caravaggio, 1571-1610). Jednak obecnie dostrzegalna warstwa malarska dzieła pochodzi niewątpliwie z XIX wieku. Być może całkowicie przemalowano starszy obraz albo powtórzono kompozycję z XVII wieku. Przeprowadzenie badań konserwatorskich pozwoliłoby wyjaśnić tę kwestię. Przedstawiony na obrazie św. Sebastian żył w IV wieku. Według legendy był oficerem gwardii cesarza Dioklecjana, który poniósł męczeńską śmierć za wyznawanie wiary w Chrystusa. Sebastiana przywiązano do drzewa lub słupa i zabito, strzelając doń z łuku. W sztuce jest najczęściej przedstawiany jako młody, obnażony mężczyzna przywiązany do pnia drzewa z ciałem przeszytym strzałami. Paczółtowicki obraz wydaje się ukazywać moment bezpośrednio po egzekucji. Nie przedstawiono na nim oprawców ani drzewa, przy którym umęczono świętego a jedynie postać konającego Sebastiana.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Płótno odkształcone, warstwa malarska spękana.

Streszczenie

Omawiany obraz był darem, jaki ksiądz Piotr Strzelichowski (1836-1903) otrzymał 12 sierpnia 1869 z okazji swoich prymicji od Emilii z Szumlańskich, żony Konstantego Jaxy-Dobka (1806-1866), właścicielki posiadłości w Paczółtowicach. Strzelichowski przekazał następnie obraz na wyposażenie świątyni paczółtowickiej. O wcześniejszych dziejach obiektu ani o jego autorze nic nie wiadomo. Temat obrazu oraz poza i ujęcie postaci przywodzą na myśl twórczość „caravaggionistów” tj. barokowych malarzy, którzy kontynuowali lub naśladowali twórczość Caravaggia (1571-1610). Jednak obecnie dostrzegalna warstwa malarska dzieła pochodzi niewątpliwie z XIX wieku. Być może całkowicie przemalowano starszy obraz albo powtórzono kompozycję z XVII wieku. Święty Sebastian to męczennik rzymski umęczony za czasów cesarza Dioklecjana przez rozstrzelanie strzałami.

Bibliografia

Małkowska-Holcerowa Teresa , "Paczółtowice. Dzieje kościoła parafialnego pod wezwaniem Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny od średniowiecza po czasu współczesne", Kraków 1998
Strzelichowski Piotr , "Wiadomość o kościele parafialnym w Paczółtowicach w Dyecezyi krakowskiej oraz o jego plebanach, parafianach i dobrodziejach, zebrana na podstawie dokumentów historycznych", Kraków 1900
Janicka-Krzywda Urszula , "Patron – atrybut – symbol", Poznań 1993

Osoby związane z dziełem

Jak cytować?

Justyna Kuska, "Męczeństwo św. Sebastiana", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/meczenstwo-sw-sebastiana

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności