Matka Boska z Dzieciątkiem (Piekarska)

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
oświęcimski
Gmina
Osiek
Miejscowość
Osiek
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Bielsko-Żywiecka
Dekanat
Osiek
Parafia
Św. Andrzeja Apostoła
Miejsce przechowywania
ołtarz boczny lewy
Identyfikator
DZIELO/13303
Kategoria
obraz
Dookreślenie zabytku
Obraz w ołtarzu bocznym
Ilość
1
Czas powstania
lata dwudzieste-trzydzieste XX wieku
Miejsce (państwo, miasto, region geograficzny)
Hecznarowice
Technika i materiał
olej na płótnie, deska, cięcie, snycerka, złocenie
Wymiary podstawowe
szerokość – 97 cm
wysokość – 102 cm
Wymiary szczegółowe
Wysokość bez ramy – 88 cm
Autor noty katalogowej
ks. Szymon Tracz
Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 3.0 Polska

Dzieje zabytku

Obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem (Piekarskiej) stanowi część środkową architektonicznej nastawy późnobarokowego ołtarza bocznego w drewnianym kościele św. Andrzeja w Osieku.

Opis

Obraz w kształcie prostokąta zbliżonego do kwadratu, ukazuje Matkę Boską z Dzieciątkiem w typie Hodegetrii krakowskiej. Drewniana, rzeźbiona i złocona sukienka wotywna przesłania obraz, odsłaniając jedynie twarze, dłonie, stopy oraz fragmenty tła. Matka Boska została ujęta frontalnie w półpostaci, trzymając na lewym przedramieniu małego Jezusa. Prawą dłonią zgiętej w łokciu ręki wskazuje na Dzieciątko, trzymając w niej równocześnie gruszkę, zaś lewą, opuszczoną, podtrzymuje jego stopy. Maria nieznacznie pochyla głowę w stronę Syna. Jej twarz ma jasną karnację o rumianych policzkach, duże, szeroko rozstawione oczy, prosty nos, wąskie usta i tylko częściowo widoczne ciemne włosy. Mały Jezus siedzi wyprostowany na lewym ramieniu Marii. Ma nieznacznie uniesioną głowę ze spojrzeniem skierowanym na matkę. Prawą ręką błogosławi, lewą zaś opiera na trzymanej na kolanach księdze Ewangelii. Jego owalna twarz o jasnej karnacji z rumianymi policzkami widoczna jest w trzech czwartych. Na głowie spod korony wotywnej widać jasne, krótkie włosy. Obie postacie okrywa drewniana, płaskorzeźbiona i złocona sukienka wotywna z koronami. Sukienka zapewne powtarza dukt maforionu Matki Boskiej oraz kształt i drapowanie długiej tuniki, która okrywa małego Jezusa. Szaty Marii dekorowane są płaskorzeźbionym ornamentem z motywem szerokolistnych gałązek z kwiatami w kształcie rozet, naśladujących kameryzacje. Malowana kameryzacja widoczna jest także na taśmach lamujących maforion oraz spodnią suknię pod szyją i na jej rękawach. Pod szyją Marii widać drewniany krzyżyk. Tunika Dzieciątka jest pokryta płaskorzeźbionymi rozetami z naśladowaniem malowanej kameryzacji. Obie postacie mają na głowach zamknięte, płaskorzeźbione i złocone korony z globem i krzyżykiem. Także one są dekorowane malowaną kameryzacją. Marię i Dzieciątko otaczają nakładane, płaskorzeźbione i złocone promienie, zakończone w jaskółczy ogon, ułożone na kształt glorii.

Zarys problematyki artystycznej

Obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem stanowi kopię słynącego łaskami wizerunku Matki Boskiej Piekarskiej, czczonego w sanktuarium w Piekarach Śląskich. Obraz z Piekar powstał około 1659 roku. Stanowi kopię Hodegetrii krakowskiej przeniesionej w XVII wieku do obecnej katedry w Opolu. W latach powojennych przyjął się zwyczaj określania tego typu obrazów jako „Matka Boska Piekarska”, co wynikało z rozpowszechnienia kultu, jakim otaczano wizerunek z Piekar Śląskich. Badania prowadzone w ostatnich czasach m.in. przez Małgorzatę Schuster-Gawłowską, Jerzego Gadomskiego i Helenę Małkiewiczównę zweryfikowały to stanowisko. Wspomniani uczeni wprowadzili termin Hodegetrii krakowskiej dla określenia tego typu przedstawień. Obraz z Osieka powstał w lokalnej pracowni malarskiej jaką prowadzili w niedalekich Hecznarowicach koło Kęt Antoni Flasza Starszy (1857-1938) i jego syn Antoni Flasza Młodszy (1897-1973). Wzorem dla obrazu zapewne był któryś z popularnych na Podbeskidziu oleodruków powielajacych wizerunek piekarski w sukienkach wotywnych, służących dewocji prywatnej w zaciszu domowym. Kilka obrazów o tym temacie pochodzących z pracowni Flaszów zachowało się w Hecznarowicach i okolicznych miejscowościach. Zapewne propagatorami kult Matki Boskiej Piekarskiej w Osieku byli pochodzący z tej miejscowości górnicy pracujący w śląskich kopalniach.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry.

Literatura

A. Hałatek, B. Jania, Świątynie Osieka, Osiek 2008, s.8;
J. Gadomski, Wprowadzenie, [w:] Prolegomena do badań nad obrazami hodegetrii typu krakowskiego, red. J. Gadomski et al., Kraków 2014, s. 12 (9-27);
Flaszowie, artyści z Hecznarowic, red. B. Nycz, Bielsko-Biała 2018.

Streszczenie

Obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem stanowi kopię słynącego łaskami wizerunku Matki Boskiej Piekarskiej, czczonego w sanktuarium w Piekarach Śląskich. Obraz z Osieka powstał w lokalnej pracowni malarskiej jaką prowadzili w niedalekich Hecznarowicach koło Kęt Antoni Flasza Starszy (1857-1938) i jego syn Antoni Flasza Młodszy (1897-1973). Wzorem dla obrazu zapewne był któryś z popularnych na Podbeskidziu oleodruków powielających wizerunek piekarski w koronach i sukienkach wotywnych.

Jak cytować?

ks. Szymon Tracz, "Matka Boska z Dzieciątkiem (Piekarska)", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2022, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/matka-boska-z-dzieciatkiem-piekarska

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności