Katafalk

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
oświęcimski
Gmina
Osiek
Miejscowość
Osiek
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Bielsko-Żywiecka
Dekanat
Osiek
Parafia
Św. Andrzeja Apostoła
Miejsce przechowywania
kruchta
Identyfikator
DZIELO/13328
Kategoria
katafalk
Ilość
1
Czas powstania
pierwsza połowa XIX wieku
Miejsce (państwo, miasto, region geograficzny)
Osiek
Technika i materiał
drewno cięte, malowane, techniki stolarskie
Wymiary podstawowe
szerokość – 102 cm
wysokość – 110 cm
Inne wymiary – długość 250 cm
Autor noty katalogowej
ks. Szymon Tracz
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne 4.0

Dzieje zabytku

Katafalk wykonano w pierwszej połowie XIX wieku dla uświetniania uroczystości pogrzebowych w kościele.

Opis

Malowany na czarno katafalk z listwami dekorowanymi białą farbą składa się z kilku części. Jego podstawę tworzą dwa zmniejszające się stopnie na rzucie wydłużonego prostokąta o półkoliście zamkniętych, nadwieszonych krótszych bokach. Dłuższe boki dolnego stopnia i krótsze boki górnego stopnia zdobi malowane na biało wyobrażenie stylizowanej trupiej czaszki. Na górnym stopniu ustawiono ławę malowaną na czarno, wspartą na wyciętych falisto w desce czterech nogach z białym blatem na rzucie wydłużonego prostokąta o półokrągłych krótszych bokach. Na blacie znajdują się dwie półokrągłe czarne podstawy pod trumnę, dekorowane od przodu malowaną na biało stylizowaną trupią czaszką i skrzyżowanymi piszczelami.

Zarys problematyki artystycznej

Osiecki katafalk stanowi bardzo ciekawy przykład rzadko zachowanego sprzętu pogrzebowego z pierwszej połowy XIX wieku. Wyraźnie można w nim wyróżnić trzy stopnie, dzięki którym można było eksponować trumnę w czasie egzekwii żałobnych na różnej wysokości (I, II, III stopień). Wiązało się to z instrukcją z końca XVIII wieku cesarza Józefa II, który wysokość katafalku podczas pogrzebu uzależniał od opłaconej taksy. Katafalk używany był nie tylko w trakcie pogrzebu, ale także podczas nabożeństw żałobnych, podczas których umieszczano na nim symboliczną trumnę egzekwialną. Ozdobne kształty oraz dekoracja z motywem trupiej czaszki stanowią echa dawnych okazałych, barokowych katafalków używanych w castrum doloris. Podobne, uproszczone motywy trupich czaszek z piszczelami występują na ornatach pogrzebowych z pierwszej połowy XIX wieku i prostych płytach nagrobnych na cmentarzach z tego okresu.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Widoczne mocne przetarcia warstwy malarskiej oraz nieznaczne uszkodzenia konstrukcyjne.

Literatura

W. Łoziński, Życie polskie w dawnych wiekach, Lwów 1912, s. 182-183;
J.S. Bystroń, Dzieje obyczajów w dawnej Polsce: wiek XVI-XVIII, Warszawa [1933],s. 96-97.

Streszczenie

Katafalk w Osieku został wykonany w pierwszej połowie XIX wieku, za czym przemawia jego forma oraz uproszczona dekoracja ze stylizowanym motywem trupiej czaszki.

Jak cytować?

ks. Szymon Tracz, "Katafalk", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/katafalk

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności