Kościoły polskiej Orawy

Długość
Etap edukacyjny
liceum, studenci, szkoła podstawowa
Tematyka
XIX wiek, XX wiek, architektura, architektura drewniana, architektura murowana, barok
Szacowany czas zwiedzania

Zabytki na trasie

  1. Podwilk
    Kościół św. Marcina

    Kościół św. Marcina w Podwilku został wybudowany w latach 1761-1776, w czasie gdy proboszczem parafii był ksiądz Michał Bergam. Świątynia jest wykonana w stylu baroku józefińskiego. Przez pewien czas korzystano zapewne ze starego wyposażenia poprzedniej świątyni. Nie jest znana dokładna data wykonania nowych ołtarzy. Jednak musiały się one pojawić na początku XIX wieku, bowiem zostały odnotowane w sprawozdaniu wizytacji z 1820 roku. W aktach tych odnotowano ołtarz główny, ołtarz Chrystusa Ukrzyżowanego oraz św. Jana Nepomucena (zapewne obecny Matki Boskiej z Lourdes). Pod koniec XX wieku przeprowadzono w świątyni szereg prac remontowych. Kościół w Podwilku jest pierwszą, murowaną świątynią na polskiej Orawie. Został wybudowany w stylu górno-węgierskiego późnego baroku, który charakteryzował się układem wnętrza jednonawowego o wieżowej fasadzie z charakterystycznymi podziałami ramowymi i wolutowym szczytem korpusu nawowego. Kościół stał się pierwowzorem józefińskiego baroku na Orawie. Był to styl bardzo popularny na pograniczu Galicji i Węgier.

  2. Podszkle
    Kościół św. Rozalii

    W 1787 roku po nękających Podszkle epidemiach mieszkanka wsi, Joanna Wilczkowa ufundowała kaplicę św. Rozalii. Wezwanie tego miejsca, patronki od chorób zakaźnych miało zapobiec kolejnym nawrotom epidemii. W 1803 roku została erygowana parafia pod wezwaniem św. Rozalii. W związku z powołaniem do życia nowej parafii kaplicę powiększono. W ten sposób z niewielkiej kaplicy powstał omawiany kościół w stylu józefińskim. W 1819 roku kościół wzbogacił się o dzwon z fundacji rodziny Bukowińskich oraz Wilczków, który wykonał ludwisarz Józef Christelly w swoim warsztacie w Bańskiej Bystrzycy. Na początku XX wieku proboszczem w Podszklu został ksiądz Jan Kalunski (Kałuński). Nowy proboszcz wybudował plebanię, a także sprawił do kościoła nowy ołtarz. Jego następca ksiądz Stefan Kofrit sprawił do podszklańskiej świątyni nowe organy oraz kilka rzeźb – figury Matki Boskiej i Pana Jezusa oraz dwie figurki aniołków do jednego z ołtarzy. W 1923 roku ukończono nowy ołtarz główny, w czasie gdy proboszczem parafii był ksiądz Józef Buroń, co odnotowano w kronice parafialnej: „ołtarz zbudowany ze składek parafian stąd i z Ameryki”. Autorem dzieła był Stanisław Bródny z Tarnowa. Ponieważ poprzednie dzwony z kościoła zostały zarekwirowane i przetopione podczas pierwszej wojny światowej parafianie (Jan Bukowiński i Jan Ledworuch) zakupili dwa nowe dzwony, które przywieziono do Podszkla w 1924 roku. Dzwony uroczyście poświęcił dziekan dekanatu Jabłonka. W 1925 roku probostwo objął zasłużony działacz ksiądz Franciszek Urvay, odznaczony Medalem Niepodległości. W czasie jego posługi kościół został odnowiony na zewnątrz, dobudowano również babiniec. W 1964 roku kościół został otynkowany. W tym samym roku w miejscu babińca wystawiono Kaplicę Ukrzyżowania (zwaną również Kaplicą Krzyża Świętego), która służyły jako Grób Pański oraz stajenka betlejemska. W latach 1991-1995 z inicjatywy proboszcza Jana Kołodzieja zostały przeprowadzone prace remontowe obejmujące m.in. wykonanie boazerii na ścianach, kasetonów na sufitach oraz renowację ołtarzy. W świątyni oprócz ołtarza głównego znajdują się również dwa ołtarze boczne, wykonane zapewne wkrótce po zbudowaniu kościoła, ambona, chór muzyczny oraz stacje drogi krzyżowej, które wykonał Antoni Krzak, ludowy artysta z Maniów.

  3. Piekielnik
    Kościół św. Jakuba Apostoła

    Pierwszy kościół w Piekielniku został wzniesiony w 1749 roku z fundacji Jakuba Oskwarka, Zofii Piekielnickiej i Tomasza Dziurczaka. Obecny, pod wezwaniem św. Jakuba Apostoła powstał w 1878 roku staraniem proboszcza Józefa Szmolko (Smolko). Świątynię wzniesiono za sumę 18 tysięcy złotych reńskich, które ksiądz otrzymał na wniosek od państwowego austro-węgierskiego Funduszu Religijnego. Dyspozycja przestrzenna jednonawowego kościoła w Piekielniku, o węższym prezbiterium i wieżowej fasadzie jest typowa dla świątyń powstających w tym czasie na terenie całej Galicji. Niektóre elementy konstrukcji tej budowli i jej dekoracji pozwalają szukać źródeł inspiracji w architekturze neogotyckiej.

  4. Chyżne
    Kościół św. Anny

    Kościół św. Anny w Chyżnem został wybudowany w latach 1900-1903. Bryła została zaprojektowana w stylu neoromańskim. Dla kontrastu całe wyposażenie wnętrza, które powstało w latach budowy kościoła, prezentuje styl neogotycki i powstało najpewniej w jednym z Tyrolskich warsztatów.

  5. Lipnica Mała
    Kościół św. Stefana

    Obecny kościół św. Stefana w Lipnicy Małej jest kolejną budowlą sakralną stojącą w tym miejscu. Pierwszą świątynię wzniesiono tu w 1804 roku, rozbudowując osiemnastowieczną kaplicę. Parafię dla Lipnicy Małej erygowano w 1919 roku. Na początku lat trzydziestych XX wieku powzięto pomysł budowy nowego kościoła. Projekt wykonał krakowski architekt Franciszek Mączyński. Fundamenty wzniesiono w 1933 roku, w 1936 roku ukończono budowę prezbiterium i nawy głównej, a w 1939 roku doprowadzono do końca budowę wieży kościelnej. W 1942 roku poświęcenia budowli dokonał delegat biskupa Spiskiej Kapituły ksiądz Józef Slanicay. W latach dziewięćdziesiątych XX wieku z inicjatywy proboszcza Andrzeja Leśniaka rozbudowano kościół poprzez dodanie naw bocznych oraz przebudowano wieżę. Projekt powiększenia świątyni wykonał architekt Eugeniusz Gryglak, natomiast przebudowę wieży zrealizowano według projektu profesora Witolda Cęckiewicza. Prace prowadzono w latach 1994–1999. W 2008 roku miejscowi artyści Magdalena i Marian Smreczakowie wykonali ołtarz główny, a w 2014 roku zamontowano nowe witraże wykonane przez Dariusza i Agatę Loga. Konsekracja rozbudowanego i odnowionego kościoła w Lipnicy Małej odbyła się 21 maja 2016. Dokonał jej kardynał Stanisław Dziwisz.

  6. Jabłonka
    Kościół Przemienienia Pańskiego

    Kościół Przemienienia Pańskiego w Jabłonce wybudowano w latach 1802-1807 w czasie gdy proboszczem parafii był ksiądz Józef Janicsak (1795-1820), którego pochowano pod posadzką prezbiterium. Z pewnością do nowej budowli przeniesiono wyposażenie ze starego kościoła, z którego zachowało się do dzisiejszych czasów kilka dzieł, tj. późnobarokowe figury czterech świętych dziewic oraz rokokowa pasyjka z figurami Matki Boskiej, św. Jana Ewangelisty i św. Marii Magdaleny. Główne wyposażenie kościoła stanowią obecnie trzy ołtarze wykonane na początku XX wieku w pracowni południowego Tyrolu, ambona z 1869 roku oraz organy sprowadzone z Węgier w 1914 roku. Przy okazji prac nad nowym sklepieniem w 1937 roku dokonano licznych zmian w bryle kościoła. Pojawiły się przybudówki: po prawej stronie zakrystia oraz dwie niskie kaplice boczne. Z kolei w 1973 roku powstała lewa kaplica boczna św. Maksymiliana Marii Kolbego, która zajęła miejsce dawnego „babińca”. Kościół w Jabłonce zdobi zespół witraży projektowanych w latach międzywojennych przez Kazimierza Puchałę. Na szczególną uwagę zasługują witraże w prezbiterium sygnowane przez tegoż artystę, przedstawiające anioły adorujące ołtarz, Świętą Rodzinę i Koronację Najświętszej Marii Panny. Z zabytków złotnictwa warto wymienić monstrancję z 1881 roku, fundacji księdza Franciszka Zvada z sześciopolową, trybowaną stopą oraz promienistą glorią ozdobioną figurami Boga Ojca, Ducha Świętego i aniołków. Obecnie kościół zdobi neobarokowa polichromia z lat 1980-1982, która jest dziełem krakowskich malarzy: Jacka i Mieczysława Żubrowskich. Kościół w Jabłonce wykonany jest w stylu łączącym elementy baroku i klasycyzmu, zwanym stylem józefińskim z wieżą w fasadzie flankowaną parą wolut – popularnym na pograniczu Galicji i Węgier. W bryle kościoła wzniesionego z kamienia wyróżnia się nawa połączona z węższym i niższym, półkoliście zamkniętym prezbiterium oraz wieża nasadzona na nawę. W pobliżu kościoła znajduje się kamienna figura Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej z 1809 roku, którą wykonał warsztat rzeźbiarski w Białym Potoku.

  7. Orawka
    Kościół św. Jana Chrzciciela

    Kościół św. Jana Chrzciciela w Orawce to pierwsza na północnej Orawie parafialna świątynia katolicka. Budowa świątyni rozpoczęła się około 1650 roku, w czasie gdy proboszczem parafii był ksiądz Jan Sczechowicz, który zmarł tuż po ukończeniu budowy kościoła w 1659 roku i został pochowany pod posadzką w prezbiterium. Na przestrzeni wieków wygląd kościoła ulegał zmianom. Prezbiterium z zakrystią, nawę oraz wieżę, która jest najstarszą częścią kościoła, zbudowano z drewna na zrąb w latach około 1650-1656. Murowaną z kamienia, otynkowaną kaplicę dostawiono za ołtarzem około 1728 roku. Wieża kiedyś zwieńczona baniastym hełmem została przebudowana w 1901 roku i nakryta iglicą. Obecny dach nawy, prezbiterium i kaplicy został zaprojektowany i wykonany w 1935 roku. Wtedy dodano również sygnaturkę. Ołtarz główny wraz z dekoracją rzeźbiarską wykonano prawdopodobnie w czasie posługi księdza Barnego około 1693-1705 roku. W polu umieszczona jest rzeźbiona Pieta, a na zasuwie obraz św. Jana Chrzciciela. Powyżej znajduje się medalion z rzeźbioną głową św. Jana Chrzciciela na tacy. W osiach bocznych płytkie nisze mieszczą figury św. Wojciecha po lewej stronie i św. Stanisława po prawej. W drugiej kondygnacji jest obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem. Kondygnację flankują rzeźby św. Barbary po lewej stronie oraz św. Katarzyny Aleksandryjskiej po prawej stronie. Z kolei na osi skrajnych kolumn, za przyczółkami ustawiona jest druga para dwóch świętych prawdopodobnie węgierskich. Drzwiczki bramek są ozdobione malowanymi przedstawieniami św. Piotra po lewej stronie i św. Pawła po prawej. Ponad bramkami na cokołach ustawione są figury św. Stefana po lewej stronie i św. Władysława po prawej. Interesujące przedstawienie znajduje się również na odwrociu ołtarza, gdzie umieszczone jest malowidło przedstawiające św. Marię Magdalenę. Z kolei ołtarze boczne oraz ambonę wykonano w latach około 1693-1705. Interesujący ołtarz znajuje się również w kaplicy bocznej. Ołtarz powstał wkrótce po wybudowaniu kaplicy Matki Boskiej Bolesnej, czyli około 1728 roku. Pierwotnie w polu głównym umieszczona była rzeźbiona Pieta, która obecnie znajduje się na ołtarzu głównym. Niestety nieznana jest atrybucja rzeźb umieszczonych na ołtarzu o prowincjonalnym charakterze wykonania. Ikonografia ołtarza w całości poświęcona jest tematyce pasyjnej, którą prezentuje przede wszystkim krucyfiks umieszczony w polu głównym (pierwotnie też rzeźba Piety), a także rzeźby aniołów i aniołków z arma Christi w dłoniach, święci związani z Męką Pańską, tj. św. Maria Magdalena i św. Weronika. Do wezwania kaplicy – Matki Boskiej Bolesnej odnosi się serce umieszczone w partii belkowania, przebite mieczami. Niewątpliwie jedynymi z najcenniejszych zabytków w kościele w Orawce są tkaniny wielkopostne, a zwłaszcza tkanina z przedstawieniem Matki Boskiej Bolesnej, która powstała w XVIII wieku i należy do typu opon jednoscenowych (Einszeniger Typ). Stanowi spójny komplet wraz z tkaninami przedstawiającymi: Biczowanie Chrystusa i św. Marię Magdalenę. Ponadto w świątyni znajduje się szereg innych wysokiej klasy artystycznej dzieła, które warto zobaczyć, w tym obrazy, rzeźby, feretrony, stalle i ławki, a także polichromię ścienną obejmującą całe wnętrze. Wychodząc z kościoła warto zwrócić uwagę na kapliczkę, nazywaną również słupem morowym, która powstała w 1758 roku w Białym Potoku z fundacji księdza Adama Wilczka. Zdobią ją wizerunki świętych: św. Marii Magdaleny, św. Rozalii, św. Donata i św. Floriana, a na szczycie znajduje się figura Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej z Dzieciątkiem. Figury świętych niewiast miały chronić przed zarazą, św. Donata przed piorunami i burzami, św. Floriana przed pożarami, a o wszelką opieką proszono Matkę Boską Niepokalanie Poczętą.

Celem zorganizowania wycieczki skontaktuj się z parafiami

Lipnica Mała
Parafia Parafia Św. Stefana

Adres Lipnica Mała 347
34-482 Lipnica Mała

Telefon (18) 275 25 46

Adres e-mail parlipnicamala@wp.pl

Strona www http://parafia.lipnicamala.pl

Jabłonka
Parafia Przemienienia Pańskiego

Adres ul. Jana Pawła II 20
34-480

Telefon +48 18 265 23 27

Strona www parafiajablonka.malopolska.pl

Piekielnik
Parafia Św. Jakuba Apostoła

Adres Piekielnik 331
34-472 Piekielnik

Telefon 18 263 90 40

Adres e-mail kancelaria@parafia-piekielnik.pl

Strona www parafia-piekielnik.pl

Orawka
Parafia Św. Jana Chrzciciela

Adres Orawka 65, Jabłonka
34-480

Telefon 018 265 23 40

Adres e-mail tadeuszdabrowski63@op.pl

Strona www http://parafiaorawka.pl/

Chyżne
Parafia Św. Anny

Adres Chyżne 157
34-481 Chyżne

Telefon (18) 264-20-10

Adres e-mail chyzne(at)karmelici.pl

Strona www http://chyzne.karmelici.pl/

Podwilk
Parafia Św. Marcina

Adres Podwilk 289
34‑722 Podwilk

Telefon +48 18 285 29 23, +48 18 269 84 30

Podszkle
Parafia Św. Rozalii

Adres Podszkle 50
34‑472 Piekielnik

Telefon +48 18 285 70 28

Adres e-mail swrozalia_podszkle@onet.pl

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności