Drewniane świątynie na północ od Krakowa

Długość
Etap edukacyjny
bez ograniczeń wiekowych
Tematyka
Małopolski Szlak Architektury Drewnianej, architektura, architektura drewniana, architektura gotycka
Szacowany czas zwiedzania

Zabytki na trasie

  1. Modlnica
    Kościół parafialny pw. św. Wojciecha i Matki Boskiej

    Kościół drewniany, konstrukcji zrębowej, orientowany, na rzucie krzyża łacińskiego, jednonawowy, z prostokątnym zamkniętym wielobocznie prezbiterium, przy którym murowana prostokątna zakrystia i skarbczyk; w ramionach krzyża od północy murowana kaplica grobowa (1622 r.), od południa drewniana kaplica oraz przy części zachodniej drewniana kruchta. Wewnątrz stropy, w kaplicy północnej sklepienie krzyżowe z lunetami, w zakrystii i skarbczyku kolebkowe z lunetami. Dach jednokalenicowy, dwuspadowy, z wieżyczką na sygnaturkę. Od zachodu i z prezbiterium do zakrystii odrzwia z dekoracyjnymi nadprożami. Wzniesiony w 1553 roku z inicjatywy proboszcza Jakuba Biskupca, przez małopolski warsztat ciesielski. W 1622 roku wzniesiono murowaną kaplicę grobową od północy i zakrystię ze skarbczykiem. W latach 1878-1879 nawa przedłużona ku zachodowi.

  2. Więcławice Stare
    Kościół parafialny pw. św. Jakuba Młodszego

    Kościół drewniany o konstrukcji zrębowej; orientowany, jednonawowy, z węższym, zamkniętym wielobocznie prezbiterium, przy którym od północy skarbiec, od południa zakrystia; przy nawie od południa i zachodu kruchty. Wzniesiony w 1748 roku przez małopolski warsztat ciesielski, konsekrowany w 1757 roku.

  3. Czulice
    Kościół św. Mikołaja

    Kościół św. Mikołaja w Czulicach został wybudowany w 1547 roku. Należy do lokalnej odmiany kościołów „gotyckich” w Małopolsce około połowy XVI wieku. Stanowi jeden z licznych przykładów rozwiązania zrywającego z zasadą wspólnego nakrycia budowli jednym dachem o jednej kalenicy nad nawą i prezbiterium. Interesującym elementem architektonicznym świątyni są portale zamknięte łukiem w „ośli grzbiet”, zwłaszcza portal południowy ozdobiony arkadowaniem i datą budowy kościoła. Do najstarszych dzieł sztuki z wyposażenia świątyni należą: płyta epitafijna domniemanego fundatora Jana Czulickiego z XV wieku osadzona w posadzce prezbiterium, a także gotycka rzeźba Matki Boskiej z Dzieciątkiem z ostatniej ćwierci XIV wieku, obecnie znajdująca się w Muzeum Archidiecezjalnym w Krakowie. Drugi ważny zabytek, obecnie przechowywany poza świątynią w Czulicach to obraz przedstawiający trzech św. Janów (Ewangelistę, Chrzciciela oraz Jałmużnika), który znajduje się w skarbcu Bazyliki Mariackiej. Obecne wyposażenie kościoła stanowią barokowe ołtarze, w których umieszczone są dzieła krakowskich malarzy: Teodora Stachowicza i Kazimierza Mołodzińskiego.

  4. Biórków Wielki
    Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny

    Kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Biórkowie Wielkim powstał w 1633 roku. Sufragan krakowski Mikołaj Oborski konsekrował świątynię 25 lipca 1663. Wieża znajdująca się od strony zachodniej kościoła została dobudowana w XVIII wieku. Wyposażenie kościoła (ołtarz główny i ołtarze boczne) zostały ufundowane przez ks. Walentego Bańkowskiego proboszcza parafii w latach 1777-1801. W kościele w Biórkowie nie występują już rozwiązania typowe dla kościołów gotyckich i późnogotyckich. Według Mariana Korneckiego stanowi to krok wstecz ku rozwiązaniom prymitywniejszym o mniejszej odporności. Kościół nie stanowi już zatem przykładu drewnianego kościoła późnogotyckiego, lecz przybiera nowe formy odpowiadające gustom kolejnej epoki.

  5. Paczółtowice
    Kościół Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny

    Kościół Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny w Paczółtowicach jest budowlą o skromnych rozmiarach i formach architektonicznych. Drewniana, jednonawowa świątynia z kwadratową wieżą w fasadzie to zapewne drugi kościół wzniesiony w tym miejscu. Poprzedni, również drewniany, istniał przed 1335 rokiem, a wybudowano go z fundacji rycerskiego rodu Toporczyków. Budowlę stojącą do dziś wzniesiono około 1515 roku. Wieżę dobudowano w 1528 roku. Nie jest znana osoba fundatora obiektu. Najprawdopodobniej był to jeden z przedstawicieli rodziny Paczółtowskich, którzy do 1529 roku były właścicielami Paczółtowic. Na szczególną uwagę zasługuje bogate wyposażenie świątyni pochodzące z różnych epok. Ze średniowiecznego wyposażenia kościoła zachowały się późnogotycki krucyfiks umiejscowiony pierwotnie na belce tęczowej, obraz Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej obecnie umieszczony w barokowym ołtarzu głównym oraz eksponowane po jego bokach obrazy św. Katarzyny i św. Barbary (na awersach) oraz archanioła Gabriela i Matki Boskiej (na rewersach). Pierwotnie obrazy te stanowiły samodzielny tryptyk przeznaczony do ustawienia na ołtarzu. Powstał on w latach 1460-1470 w warsztacie anonimowego, krakowskiego malarza. Do zabytków z pierwszej połowy XVI wieku należą chrzcielnica wykonana z brązu w 1533 roku oraz dzwon z 1535 roku zawieszony obecnie w nowej, współczesnej dzwonnicy usytuowanej na terenie dawnego cmentarza kościelnego, a także okute blachą drzwi z prezbiterium do zakrystii. Pozostałe wyposażenie kościoła to dzieła głównie barokowe powstałe w XVII i XVIII wieku. Ołtarz główny z czarnego wapienia dębnickiego (tzw. czarnego marmuru dębnickiego) wzniesiono na początku XVII wieku prawdopodobnie z fundacji ówczesnych właścicieli wsi – Elżbiety z Czerskich (zm. 1617) i jej męża Stanisława Tarnowskiego herbu Rola (zm. 1606). W okresie baroku mensa ołtarza głównego otrzymała antepedium z czarnego marmuru dębnickiego, wykonane zapewne w połowie XVII wieku przez Wojciecha lub Jacka Zielaskiego – kamieniarzy związanych z pobliskim kamieniołomem w Dębniku. W wschodnich narożnikach nawy kościoła znajdują się dwa barokowe ołtarze o analogicznej strukturze wzniesione przed 1728 rokiem. Od strony północnej jest to ołtarz św. Józefa. Południowo-wschodni narożnik nawy zajmuje ołtarz św. Joachima i Anny. Co najmniej od pierwszej połowy XIX wieku w kościele znajduje się czwarty ołtarz – manierystyczne retabulum św. Mikołaja. Według tradycji oraz starszych opracowań trafiło ono do świątyni paczółtowickiej z katedry na Wawelu. Informacje te nie znajdują jednak potwierdzenia źródłowego. Osiemnastowieczne wyposażenie świątyni dopełnia ambona z konfesjonałem umieszczona na północnej ścianie prezbiterium z pierwszej ćwierci XVIII wieku (przed 1728) oraz prospekt organowy z tego samego czasu. Do najcenniejszych zabytków malarstwa zachowanych w paczółtowickim kościele należy obraz wotywny przedstawiający Chrystusa oczekującego na mękę w otoczeniu Matki Boskiej Bolesnej, św. Stanisława i św. Szczepana pochodzący z początku XVI wieku (około 1510-1515) wykonany w warsztacie małopolskim, prawdopodobnie przez krakowskiego malarza Marcina Czarnego lub jego syna Mikołaja. Do cennych obrazów zalicza się także przedstawienie patrona kamieniarzy – papieża Klemensa I z 1741 roku, a także obrazy przedstawiające Chrystusa w Tłoczni Mistycznej z drugiej połowy XVII wieku oraz ukrzyżowanie z Marią i św. Janem Ewangelistą z przełomu XVII i XVIII wieku powiększone, przemalowane i na nowo oprawione w drugiej połowie XVIII wieku. W kruchcie świątyni zobaczyć można grupę niewielkich barokowych figur przedstawiających różnych świętych. Ich autorstwo ani pochodzenie nie są ustalone. Osobną grupę zabytków z drugiej połowy XVII wieku stanowią obiekty wykonane z tzw. czarnego marmuru dębnickiego. Należą do nich lichtarz na paschał, wspomniane wyżej antepedium ołtarza głównego, lawaterz w zakrystii, grawerowana tablica z inwokacją do Matki Boskiej oraz grupa epitafiów umieszczonych w zachodnim odcinku muru otaczającego świątynię m.in. epitafium Adama Negowicza – kamieniarza i darczyńcy świątyni, które przed 1747 rokiem znajdowało się wewnątrz kościoła. Wspomniane obiekty zostały wykonane w warsztacie kamieniarzy-grawerów z pracującej w Dębniku rodziny Zielaskich.

  6. Racławice
    Kościół Narodzenia Najświętszej Marii Panny

    Kościół Narodzenia Najświętszej Marii Panny, którego budowę rozpoczęto w 1511 roku stanowi jeden z najwybitniejszych przykładów grupy późnogotyckich świątyń drewnianych na terenie południowej Małopolski zachowany w niezmienionej pierwotnej architekturze. Jest modelowym przykładem gotyckiego wariantu zrealizowanego według systemu więźbowo-zaskrzyniowego. Samo ukształtowanie bryły i detal architektoniczny przejawiają już w pewnym stopniu gotyckie cechy stylowe, o czym świadczą zastosowane w nim strzeliste proporcje oraz gotyckie elementy architektoniczne, wyróżniające się zwłaszcza w partii: ostrego łuku tęczy, obramień portali i okien zamkniętych łukiem ostrym lub w tzw. „ośli grzbiet” oraz ozdobnego profilowania detalu ciesielskiego.
    Kościół w Racławicach stanowi zarazem wyjątkowy zasób wyposażenia artystycznego wnętrza, które odpowiada przemianom sztuki europejskiej od gotyku po czasy nowożytne. Znaczne wartości historyczne i artystyczne posiadają przede wszystkim gotyckie rzeźby i fragmenty tryptyków, a także barokowe ołtarze pochodzące z wystroju wnętrza świątyni.

Celem zorganizowania wycieczki skontaktuj się z parafiami

Paczółtowice
Parafia Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny

Adres Paczółtowice 14
Krzeszowice 32-065

Telefon 12 282 90 91

Adres e-mail kancelaria@parafiapaczoltowice.pl

Biórków Wielki
Parafia Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny

Adres Biórków Wielki 48
32-104

Telefon +48 12 386 92 39

Strona www www.facebook.com/biorkow

Czulice
Parafia Św. Mikołaja

Adres Czulice 31
32‑010 Kocmyrzów

Telefon 12 387 19 66

Racławice
Parafia Parafia Narodzenia Najświętszej Marii Panny

Adres Racławice 54
32-049 Przeginia

Telefon 12 282 93 85

Adres e-mail jacmiode@poczta.onet.pl

Strona www http://www.raclawiceparafia.pl

Modlnica
Parafia Parafia Św. Wojciecha i Matki Boskiej Bolesnej

Adres ul. św. Wojciecha 83
32-085 Modlnica

Telefon 012 419 20 15

Adres e-mail parafiamodlnica@gmail.com

Strona www http://www.modlnica.pl

Więcławice Stare
Parafia Św. Jakuba Apostoła

Adres św. Jakuba 107
32-091 Michałowice

Telefon 12 388 50 57

Adres e-mail wieclawice@swjakub.pl

Strona www swjakub.pl

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności