Św. Wawrzyniec / Św. Antoni Padewski

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
oświęcimski
Gmina
Oświęcim
Miejscowość
Grojec
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Bielsko-Żywiecka
Dekanat
Osiek
Parafia
Św. Wawrzyńca
Identyfikator
DZIELO/13216
Kategoria
obraz
Ilość
1
Czas powstania
koniec XIX wieku
Miejsce (państwo, miasto, region geograficzny)
Małopolska
Technika i materiał
olej na płótnie
Wymiary szczegółowe
Wysokość bez ramy – 92,5 cm
Autor noty katalogowej
ks. Szymon Tracz
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne 4.0

Dzieje zabytku

Dwustronnie malowany obraz pierwotnie stanowił część niezachowanej chorągwi procesyjnej.

Opis

Dwustronnie malowany obraz przedstawia na awersie św. Wawrzyńca, diakona i męczennika, a na rewersie św. Antoniego z Padwy. Św. Wawrzyniec został ukazany frontalnie w całej postaci w nieznacznym kontrapoście, z głową w trzech trzecich zwróconą w lewo. Jest to młody mężczyzna, który prawą, wyciągniętą ręką wspiera się o pionowo ustawiony żelazny ruszt, zaś w lewej przyciśniętej do piersi trzyma gałązkę palmową. Ma owalną twarz o jasnej karnacji, pulchnych, rumianych policzkach, prostym długim nosie i wydatnych ustach. Spojrzenie dużych oczu kieruje przed siebie. Jego głowę okalają krótkie, brązowe włosy z wyciętą tonsurą. Ubrany jest w białą albę zakrywającą stopy, założony pod nią humerał oraz w ciemnoszkarłatną dalmatykę lamowaną pod szyją i przy krótkich, rozciętych rękawach złotą taśmą. Dół dalmatyki obszywa szeroka, złocista borta. Dalmatykę zdobią złociste płomyki ognia. Wokół jego głowy widoczny jest złocisty nimb. Wawrzyniec wspiera się o żelazny ruszt utworzony z kratownicy z czterema podporami. Święty stojący na kamienistej drodze został przedstawiony na tle górzystego krajobrazu oraz szarobłękitnego nieba. Z jego prawej strony widać rosnący, kwitnący oset. Na rewersie przedstawiono w dwóch trzecich stojącego w profilu św. Antoniego z Padwy. Święty na złocisto brązowym tle na obłoku obiema rękami podtrzymuje siedzące Dzieciątko Jezus. Widoczną w profilu twarz Antoniego charakteryzuje jasna karnacja, wydatny nos i usta oraz duże, półprzymknięte oczy. Jego głowę otaczają krótkie brązowe włosy z wyciętą tonsurą. Święty ubrany jest w luźny brązowy habit. Nad jego głową widoczny jest nimb talerzowy. Nagi Jezus z przepaską na biodrach siedzi na brązowozłocistym obłoku. Został ujęty w trzech czwartych w prawo. Dzieciątko w lewej ręce trzyma kwiat lilii, prawą zaś ma luźno opuszczoną wzdłuż tułowia. Jego lekko pochyloną głowę w stronę Antoniego otaczają krótkie włosy odsłaniające prawe ucho. Jezus ma jasną karnację, rumiane policzki, błękitne oczy, mały nos i usta. Głowę małego Jezusa otaczają świetliste promienie. W lewym rogu komopozycji na obłoku leży namalowana otwarta księga.

Zarys problematyki artystycznej

Przedstawienie św. Wawrzyńca wywodzi się z tradycyjnej ikonografii tegoż świętego, gdzie w przedstawieniach reprezentacyjnych ukazywany był w stroju diakona z rusztem oraz palmą męczeństwa. Ciekawym elementem są ogniste płomyki zdobiące jego dalmatykę, przywołujące na myśl przedstawienia św. Wawrzyńca na malowidłach Fra Angelico w watykańskiej kaplicy św. Mikołaja z 1448 roku w Watykanie, ilustrujących jego legendę. Podobnie z tradycyjnej ikonografii wywodzi się przedstawienie św. Antoniego z Padwy, nawiązujące np. do obrazu św. Antoniego z dawnego ołtarza bocznego z początku XVIII wieku w niedalekich Głębowicach. Grojeckie przedstawienie św. Antoniego reprezentuje najbardziej popularny wizerunek świętego z Padwy, ukazywanego w towarzystwie Dzieciątka Jezus oraz z lilią jako atrybutem jego czystości. Obecność Jezusa nawiązuje do legendy św. Antoniego, mówiącej o wizji Dzieciątka Jezus, które mu się ukazało na otwartej księdze w celi, gdy rozważał Pismo św. Ten sposób przedstawienia świętego był bardzo popularny w Polsce od XVII do 1. poł. wieku XX, zwłaszcza w środowisku zakonów franciszkańskich.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Zły. Widoczne liczne przetarcia i uszkodzenia warstwy malarskiej.

Literatura

K. Zimmermanns, Antonius von Padua, [w:] Lexikon der christlichen Ikonographie, Bd. 5, Ikonographie der Heiligen. Aaron bis Crescentianus von Rom, Hrgs. W. Braunfels, Rom-Freiburg-Basel-Vien 1994, kol. 220-225;
W. Zalewski, Święci na każdy dzień, Warszawa 1995, s. 318-319, 459-461;
G. de Simone, Velut alter Apelles. Il decennio romano del Beato Angelico, [w:] Beato Angelico. L'alba del Rinascimento, a cura di A. Zuccari, G. Morello, G. De Simone, Milano 2009, s. 129-143, il. 8-9.

Streszczenie

Dwustronnie malowany obraz z końca XIX wieku pierwotnie stanowił część niezachowanej chorągwi procesyjnej. A awersie ukazano św. Wawrzyńca - patrona kościoła w Grojcu, a na rewersie św. Antoniego z Padwy.

Jak cytować?

ks. Szymon Tracz, "Św. Wawrzyniec / Św. Antoni Padewski", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/sw-wawrzyniec-sw-antoni-padewski

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności