Matka Boska Wspomożenie Wiernych / Św. Stanisław Kostka

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
oświęcimski
Gmina
Oświęcim
Miejscowość
Grojec
Miejsce przechowywania
krypta nowego kościoła
Identyfikator
DZIELO/13186
Kategoria
obraz
Ilość
1
Czas powstania
lata trzydzieste XX wieku
Miejsce (państwo, miasto, region geograficzny)
Małopolska
Technika i materiał
olej na płótnie
Wymiary szczegółowe
Wysokość bez ramy – 108, 5 cm
Autor noty katalogowej
ks. Szymon Tracz
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne 4.0

Dzieje zabytku

Dwustronnie malowany obraz pierwotnie stanowił część niezachowanej chorągwi procesyjnej.

Opis

Dwustronnie malowany obraz przedstawia na awersie Matkę Boską Wspomożenie Wiernych, a na rewersie św. Stanisława Kostkę. Na awersie w centrum kompozycji na tle obłoków przedstawiono frontalnie w całej postaci stojącą Madonnę z Dzieciątkiem trzymanym na lewym przedramieniu. Maria w prawej ręce trzyma złote berło. Ma owalną twarz o jasnej karnacji i rumianych policzkach, prosty nos i wąskie usta. Spojrzenie jej otwartych oczu skierowane jest przed siebie. Głowę otaczają jasnobrązowe długie włosy spływające na ramiona. Na głowie ma złotą, kameryzowaną koronę o wysokich sterczynach. Ubrana jest w bladoróżową suknię przewiązaną w pasie i odsłaniającą końcówki bosych stóp. Na ramionach ma ubrany niebieski płaszcz, którego prawa poła jest przerzucona przez lewe ramię. Płaszcz lamuje złoty ornament w formie meandra. Spięty jest pod szyją spinką w kształcie gwiazdy. Ukazany frontalnie mały Jezus ma szeroko rozłożone ramiona. Jego owalną twarz o jasnej karnacji, drobnym nosie i ustach otaczają kędzierzawe, jasne włosy. Na głowie ma złotą, kameryzowaną koronę o niskich ostrych sterczynach. Jezus ubrany jest w jasnozieloną tunikę lamowaną pod szyją czerwoną tasiemką. Na kolanach ma narzucony jasnoochrowy płaszcz, spod którego widać fragmenty bosych stóp. Głowy obu postaci otaczają jaśniejące nimby. Dodatkowo nad nimbem Marii widać 12 gwiazd. W górnej części obrazu po bokach na tle promieni płynących z nieba ukazano dwie pary uskrzydlonych główek anielskich. Na rewersie w centrum kompozycji wyobrażono klęczącego na kamiennym klęczniku św. Stanisława Kostkę, adorującego wyłaniającą się z niebios Madonnę z Dzieciątkiem. Święty został ukazany jako młodzieniec w trzech czwartych w prawo z uniesionymi na wysokości piersi lekko rozsuniętymi rękami. Ma pociągłą twarz o wysokim czole i jasnej karnacji oraz rumianych policzkach, prosty nos i wąskie usta. Jego głowę otaczają krótkie, brązowe włosy. Ubrany jest w czarny jezuicki habit z białym kołnierzykiem. Wokół głowy widać złocisty nimb. Stanisław klęczy na kamiennym klęczniku ustawionym na cokole, który w górnej części jest zwieńczony wydatnym belkowaniem. Ukazująca się świętemu Madonna została przedstawiona, siedząc na jasnych obłokach. Marię ujęto w trzech czwartych w lewo. Na kolanach obiema rękami trzyma Dzieciątko. Ma pociągłą twarz o jasnej karnacji, drobnym nosie i ustach. Spod białej chusty widać brązowe włosy. Ubrana jest w różową suknię i niebieski płaszcz mocno zarzucony do tyłu. Dzieciątko Jezus prawą rękę wyciąga do św. Stanisława, lewa zaś swobodnie leży na jego kolanie. Jezus ma owalną twarz z jasną karnacją i drobnym nosem oraz ustami, okoloną złocistymi włosami. Ubrany jest w białą tunikę, spod której widać część lewej stopy. Przed klęcznikiem na kamiennej posadzce ułożonej w szachownicę leży otwarta księga położona na kwiecie lilii. W prawym dolnym rogu widać niski podnóżek tapicerowany na szkarłatnie. Natomiast w górnym lewym rogu przedstawiono podwieszoną, bladoszkarłatną kotarę.

Zarys problematyki artystycznej

Na dawnej chorągwi procesyjnej, z której przetrwał omawiany dwustronnie malowany obraz, malarz odniósł się pod względem artystycznym do dwóch przedstawień. Wyobrażenie Matki Boskiej z Dzieciątkiem, określane tytułem Matki Bożej Wspomożenie Wiernych, swoją popularność zyskało na przełomie XIX i XX wieku, co wiązało się z szerzeniem jej kultu przez prężnie rozwijające się w tym czasie Towarzystwo św. Franciszka Salezego, popularnie nazywane salezjanami. Święty Jan Bosko, założyciel zgromadzenia, w trudnych chwilach wzywał Marię w tym tytule i zawsze bywał wysłuchany. Dlatego zbudował ku jej czci macierzysty kościół swojego zgromadzenia w Turynie, poświęcony w 1868 roku. Tenże święty dwa lata wcześniej zaczął rozpowszechniać medaliki Marii Wspomożycielki. Umieszczona na nich postać Matki Bożej wzorowana była na obrazie z ołtarza głównego świątyni w Turynie. Obecność tego przedstawienia w Grojcu można wiązać z prężnym ośrodkiem salezjańskim w niedalekim Oświęcimiu, do którego zakonnicy przybyli w 1898 roku, zajmując zrujnowany kościół podominikański oraz prowadząc szkołę dla młodzieży męskiej. Z kolei przedstawienie św. Stanisława Kostki jest kontynuacją wyobrażenia popularnego w ikonografii tego świętego w sztuce polskiej, czerpiącego inspirację z dwóch miedziorytów ukazujących objawiającą się św. Barbarę modlącemu się Stanisławowi. Pierwszy z nich opublikowany w Rzymie w 1601 roku jest autorstwa Jacopa Lauro, a drugi wykonał Peter Overadt w Kolonii w 1605 roku. Warto w tym miejscu także wspomnieć obraz z kaplicy św. Stanisława Kostki z drugiej tercji XVII wieku w kościele świętych Apostołów Piotra i Pawła w Krakowie przedstawiający Matkę Boską zjawiającą się św. Stanisławowi Kostce.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Zły. Widoczne liczne przetarcia i uszkodzenia warstwy malarskiej.

Literatura

Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 4. Miasto Kraków, cz. 3. Kościoły i klasztory śródmieścia 2, red. A. Bochnak, J. Samek, Warszawa 1978, s. 75, il. 387;
W. Zalewski. Rok kościelny. Święta Pańskie, Matki Bożej, Apostołów, Świętych i Błogosławionych Polskich oraz dni okolicznościowe, Warszawa 1989, s. 342-345;
R. Knapiński, A. Witkowska, Polskie niebo. Ikonografia hagiograficzna u progu XVII wieku, Pelplin 2007,s. 196-199, il. 196, s. 254-257, il. 254.

Streszczenie

Dwustronnie malowany obraz pierwotnie stanowił część niezachowanej chorągwi procesyjnej z lat trzydziestych XX wieku. Przedstawiono na nim Matkę Boską Wspomożenie Wiernych oraz św. Stanisława Kostkę.

Jak cytować?

ks. Szymon Tracz, "Matka Boska Wspomożenie Wiernych / Św. Stanisław Kostka", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/matka-boska-wspomozenie-wiernych-sw-stanislaw-kostka

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności